Opens in a new tab

‘ह्युमन’ बन्यो सन् २०२६ को वर्ष शब्द

एजेन्सी

325Shares

सारांश

  • क्याम्ब्रिज डिक्सनरीले कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) को तीव्र विकासबिच मानव पहिचान र अस्तित्वलाई प्रतिबिम्बित गर्दै सन् २०२६ को वर्ष शब्दका रूपमा ‘ह्युमन’ (मानव) लाई चयन गरेको छ।
  • माइक्रोसफ्टका सहसंस्थापक बिल गेट्सले पनि यस निर्णयको समर्थन गर्दै एआईको विकासले मानिसलाई मानव हुनुको वास्तविक अर्थबारे पुनर्विचार गर्न बाध्य बनाएको बताएका छन्।
  • प्रतियोगितामा ‘एजेन्ट’ र ‘एनालग’ जस्ता शब्दहरू पनि रहेकाले यसले स्वचालित प्रविधिको विस्तारसँगै वास्तविक मानवीय अनुभव र मूल्यको महत्त्वलाई थप उजागर गरेको छ।
dida bag ad

काठमाडौँ । एआईको तीव्र विकास र दैनिक जीवनमा यसको बढ्दो प्रयोगबिच क्याम्ब्रिज डिक्सनरीले सन् २०२६ को ‘वर्ड अफ द इयर’ अर्थात् वर्ष शब्दका रूपमा ‘ह्युमन’ (मानव)लाई चयन गरेको छ ।

एआईले मानिसको सोच्ने, काम गर्ने र निर्णय लिने क्षमतामा प्रभाव पारिरहेका बेला ‘ह्युमन’ शब्दको चयनले मानव पहिचान र अस्तित्वको महत्त्वबारे विश्वव्यापी रूपमा भइरहेको बहसलाई प्रतिबिम्बित गरेको छ ।

क्याम्ब्रिज डिक्सनरीका शब्द विशेषज्ञ कोलिन म्याकिन्टोसका अनुसार एआईले मानिसले आफ्नो मानव अस्तित्वबारे कुरा गर्ने तरिकामै परिवर्तन ल्याइरहेको छ ।

मानिसहरू आफ्ना विचार, काम र निर्णयका लागि क्रमशः मेसिनमा निर्भर हुन थालेपछि यसले मानवीय क्षमता र पहिचानमा पार्न सक्ने प्रभावबारे प्रश्न उठ्न थालेको उनले बताएका छन् ।

गणितका विशेषज्ञदेखि साना बालबालिकालाई पढाउने शिक्षकसम्म विभिन्न क्षेत्रका मानिसले एआईमाथिको बढ्दो निर्भरता र त्यसका सम्भावित परिणामबारे बहस गरिरहेका छन् ।

क्याम्ब्रिज डिक्सनरीका अनुसार ‘ह्युमन’ शब्द ल्याटिन भाषाको ‘ह्युमनस’बाट आएको हो । यो शब्द सन् १४५० को दशकदेखि प्रयोग हुँदै आएको मानिन्छ ।

डिक्सनरीमा यसको अर्थ मानिसमा पाइने गुण, कमजोरी र भावनाहरूसँग सम्बन्धित छ, जसले मानिसलाई भगवान्, जनावर र मेसिनभन्दा फरक बनाउँछ ।

सामान्यतया वर्ष शब्द चयन गर्दा नयाँ शब्द, जनबोलीमा लोकप्रिय बनेका शब्द वा समयसँगै अर्थ र प्रयोगमा परिवर्तन आएका पुराना शब्दलाई प्राथमिकता दिइन्छ । यसपटक पुरानै शब्द ‘ह्युमन’ छनोट गर्नुले एआईको युगमा मानिस हुनुको अर्थ र मानवीय विशेषताको महत्त्वमाथि नयाँ बहस सुरु भएको संकेत गर्छ ।

पछिल्ला वर्षहरूमा विभिन्न शब्दकोशले एआईको विकास र त्यसको प्रभावसँग सम्बन्धित शब्दलाई वर्ष शब्दका रूपमा चयन गर्दै आएका छन् ।

सन् २०२३ मा कोलिन्स डिक्सनरीले ‘एआई’लाई वर्ष शब्द घोषणा गरेको थियो । त्यही वर्ष क्याम्ब्रिज डिक्सनरीले ‘ह्यालुसिनेट’ शब्द चयन गरेको थियो । एआईले गलत वा काल्पनिक जानकारीलाई तथ्यका रूपमा प्रस्तुत गर्ने प्रवृत्तिलाई यो शब्दले जनाउँछ ।

त्यसैगरी, गत वर्ष मेरियम–वेब्स्टरले एआईबाट उत्पादन हुने न्यून गुणस्तरको सामग्रीलाई जनाउने ‘स्लप’ शब्दलाई वर्ष शब्द बनाएको थियो । कोलिन्स डिक्सनरीले भने एआईको सहयोगमा सफ्टवेयर निर्माण गर्ने प्रक्रियालाई जनाउने ‘भाइब कोडिङ’ शब्द चयन गरेको थियो ।

बिल गेट्सले पनि गरे समर्थन

माइक्रोसफ्टका सहसंस्थापक बिल गेट्सले पनि ‘ह्युमन’लाई वर्ष शब्द चयन गरिएको विषयमा प्रतिक्रिया दिएका छन् ।

उनका अनुसार एआईको विकासले मानिसलाई मानव हुनुको वास्तविक अर्थबारे पुनर्विचार गर्न बाध्य बनाइरहेको छ । एआईको सफलता त्यसले कति जटिल काम गर्न सक्छ भन्ने आधारमा मात्र नभई मानिसको जीवनलाई कति सहज, सुरक्षित र राम्रो बनाउन सक्छ भन्ने आधारमा मूल्यांकन गरिनुपर्ने उनको भनाइ छ ।

‘एजेन्ट’ र ‘एनालग’ पनि थिए प्रतिस्पर्धामा

सन् २०२६ को वर्ष शब्द छनोटका लागि ‘एजेन्ट’ र ‘एनालग’ पनि सम्भावित दाबेदार थिए ।

‘एजेन्ट’ शब्द मानिसको प्रत्यक्ष नियन्त्रणबिना आफैँ निर्णय लिन र विभिन्न काम गर्न सक्ने एआई प्रणालीका लागि प्रयोग गरिन्छ ।

त्यस्तै, ‘एनालग’ शब्दले इन्टरनेट र डिजिटल प्रविधिबाहिरका अनुभव, वस्तु तथा गतिविधिलाई जनाउँछ ।

यी शब्द पनि प्रतिस्पर्धामा रहनुले एकातिर स्वचालित एआई प्रणालीको विस्तार र अर्कोतिर डिजिटल प्रविधिबाट टाढा रहेर वास्तविक मानवीय अनुभव प्राप्त गर्ने चाहना दुवै बढिरहेको देखाउँछ ।

समग्रमा, ‘ह्युमन’लाई वर्ष शब्द चयन गर्नु एआई प्रविधिको विरोध मात्र होइन, प्रविधिको तीव्र विकासबीच मानवीय भावना, सिर्जनशीलता, विवेक र पहिचानको महत्त्वलाई पुनः स्थापित गर्ने प्रयासका रूपमा हेरिएको छ । एआईले मानिसका धेरै काम गर्न सक्ने भए पनि मानिस हुनुको अर्थ र मानवीय मूल्यलाई कसरी जोगाउने भन्ने प्रश्न भने झन् महत्त्वपूर्ण बन्दै गएको छ ।

अरुपनि पढ्नुहोस

सबै