‘ह्युमन’ बन्यो सन् २०२६ को वर्ष शब्द

एजेन्सी

सारांश
- क्याम्ब्रिज डिक्सनरीले कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) को तीव्र विकासबिच मानव पहिचान र अस्तित्वलाई प्रतिबिम्बित गर्दै सन् २०२६ को वर्ष शब्दका रूपमा ‘ह्युमन’ (मानव) लाई चयन गरेको छ।
- माइक्रोसफ्टका सहसंस्थापक बिल गेट्सले पनि यस निर्णयको समर्थन गर्दै एआईको विकासले मानिसलाई मानव हुनुको वास्तविक अर्थबारे पुनर्विचार गर्न बाध्य बनाएको बताएका छन्।
- प्रतियोगितामा ‘एजेन्ट’ र ‘एनालग’ जस्ता शब्दहरू पनि रहेकाले यसले स्वचालित प्रविधिको विस्तारसँगै वास्तविक मानवीय अनुभव र मूल्यको महत्त्वलाई थप उजागर गरेको छ।

काठमाडौँ । एआईको तीव्र विकास र दैनिक जीवनमा यसको बढ्दो प्रयोगबिच क्याम्ब्रिज डिक्सनरीले सन् २०२६ को ‘वर्ड अफ द इयर’ अर्थात् वर्ष शब्दका रूपमा ‘ह्युमन’ (मानव)लाई चयन गरेको छ ।
एआईले मानिसको सोच्ने, काम गर्ने र निर्णय लिने क्षमतामा प्रभाव पारिरहेका बेला ‘ह्युमन’ शब्दको चयनले मानव पहिचान र अस्तित्वको महत्त्वबारे विश्वव्यापी रूपमा भइरहेको बहसलाई प्रतिबिम्बित गरेको छ ।
क्याम्ब्रिज डिक्सनरीका शब्द विशेषज्ञ कोलिन म्याकिन्टोसका अनुसार एआईले मानिसले आफ्नो मानव अस्तित्वबारे कुरा गर्ने तरिकामै परिवर्तन ल्याइरहेको छ ।
मानिसहरू आफ्ना विचार, काम र निर्णयका लागि क्रमशः मेसिनमा निर्भर हुन थालेपछि यसले मानवीय क्षमता र पहिचानमा पार्न सक्ने प्रभावबारे प्रश्न उठ्न थालेको उनले बताएका छन् ।
गणितका विशेषज्ञदेखि साना बालबालिकालाई पढाउने शिक्षकसम्म विभिन्न क्षेत्रका मानिसले एआईमाथिको बढ्दो निर्भरता र त्यसका सम्भावित परिणामबारे बहस गरिरहेका छन् ।
क्याम्ब्रिज डिक्सनरीका अनुसार ‘ह्युमन’ शब्द ल्याटिन भाषाको ‘ह्युमनस’बाट आएको हो । यो शब्द सन् १४५० को दशकदेखि प्रयोग हुँदै आएको मानिन्छ ।
डिक्सनरीमा यसको अर्थ मानिसमा पाइने गुण, कमजोरी र भावनाहरूसँग सम्बन्धित छ, जसले मानिसलाई भगवान्, जनावर र मेसिनभन्दा फरक बनाउँछ ।
सामान्यतया वर्ष शब्द चयन गर्दा नयाँ शब्द, जनबोलीमा लोकप्रिय बनेका शब्द वा समयसँगै अर्थ र प्रयोगमा परिवर्तन आएका पुराना शब्दलाई प्राथमिकता दिइन्छ । यसपटक पुरानै शब्द ‘ह्युमन’ छनोट गर्नुले एआईको युगमा मानिस हुनुको अर्थ र मानवीय विशेषताको महत्त्वमाथि नयाँ बहस सुरु भएको संकेत गर्छ ।
पछिल्ला वर्षहरूमा विभिन्न शब्दकोशले एआईको विकास र त्यसको प्रभावसँग सम्बन्धित शब्दलाई वर्ष शब्दका रूपमा चयन गर्दै आएका छन् ।
सन् २०२३ मा कोलिन्स डिक्सनरीले ‘एआई’लाई वर्ष शब्द घोषणा गरेको थियो । त्यही वर्ष क्याम्ब्रिज डिक्सनरीले ‘ह्यालुसिनेट’ शब्द चयन गरेको थियो । एआईले गलत वा काल्पनिक जानकारीलाई तथ्यका रूपमा प्रस्तुत गर्ने प्रवृत्तिलाई यो शब्दले जनाउँछ ।
त्यसैगरी, गत वर्ष मेरियम–वेब्स्टरले एआईबाट उत्पादन हुने न्यून गुणस्तरको सामग्रीलाई जनाउने ‘स्लप’ शब्दलाई वर्ष शब्द बनाएको थियो । कोलिन्स डिक्सनरीले भने एआईको सहयोगमा सफ्टवेयर निर्माण गर्ने प्रक्रियालाई जनाउने ‘भाइब कोडिङ’ शब्द चयन गरेको थियो ।
बिल गेट्सले पनि गरे समर्थन
माइक्रोसफ्टका सहसंस्थापक बिल गेट्सले पनि ‘ह्युमन’लाई वर्ष शब्द चयन गरिएको विषयमा प्रतिक्रिया दिएका छन् ।
उनका अनुसार एआईको विकासले मानिसलाई मानव हुनुको वास्तविक अर्थबारे पुनर्विचार गर्न बाध्य बनाइरहेको छ । एआईको सफलता त्यसले कति जटिल काम गर्न सक्छ भन्ने आधारमा मात्र नभई मानिसको जीवनलाई कति सहज, सुरक्षित र राम्रो बनाउन सक्छ भन्ने आधारमा मूल्यांकन गरिनुपर्ने उनको भनाइ छ ।
‘एजेन्ट’ र ‘एनालग’ पनि थिए प्रतिस्पर्धामा
सन् २०२६ को वर्ष शब्द छनोटका लागि ‘एजेन्ट’ र ‘एनालग’ पनि सम्भावित दाबेदार थिए ।
‘एजेन्ट’ शब्द मानिसको प्रत्यक्ष नियन्त्रणबिना आफैँ निर्णय लिन र विभिन्न काम गर्न सक्ने एआई प्रणालीका लागि प्रयोग गरिन्छ ।
त्यस्तै, ‘एनालग’ शब्दले इन्टरनेट र डिजिटल प्रविधिबाहिरका अनुभव, वस्तु तथा गतिविधिलाई जनाउँछ ।
यी शब्द पनि प्रतिस्पर्धामा रहनुले एकातिर स्वचालित एआई प्रणालीको विस्तार र अर्कोतिर डिजिटल प्रविधिबाट टाढा रहेर वास्तविक मानवीय अनुभव प्राप्त गर्ने चाहना दुवै बढिरहेको देखाउँछ ।
समग्रमा, ‘ह्युमन’लाई वर्ष शब्द चयन गर्नु एआई प्रविधिको विरोध मात्र होइन, प्रविधिको तीव्र विकासबीच मानवीय भावना, सिर्जनशीलता, विवेक र पहिचानको महत्त्वलाई पुनः स्थापित गर्ने प्रयासका रूपमा हेरिएको छ । एआईले मानिसका धेरै काम गर्न सक्ने भए पनि मानिस हुनुको अर्थ र मानवीय मूल्यलाई कसरी जोगाउने भन्ने प्रश्न भने झन् महत्त्वपूर्ण बन्दै गएको छ ।

आज कुष्माण्ड नवमी, पूर्णिमासम्म भगवान् विष्णुको विशेष पूजाअर्चना गरिने

इन्टरनेट सेवा प्रदायकलाई दूरसञ्चार प्राधिकरणको निर्देशन

लुम्बिनी विकास काेषका नवनियुक्त उपाध्यक्ष आनीले आज कार्यभार सम्हाल्दै

घमाइलो मौसमसँगै लुम्बिनीमा पर्यटकको घुइँचो, मायादेवी मन्दिरमा लामो लाइन

एयर रुटभन्दा नियमित उडानलाई प्राथमिकता दिनुपर्नेमा जोड
अरुपनि पढ्नुहोस
सबै
पूर्वाधार विकास मन्त्रालयले सेवाबाट हटायो ७ इन्जिनियर, यस्तो छ कारण


एनपीएल: चितवन राइनोज र काठमाण्डू गोर्खाज भिड्दै

आज यी दुई प्रदेशमा हल्का वर्षाको सम्भावना
















