युद्ध र खडेरीले सुडानमा भोकमरीको खतरा

खार्तुम । अफ्रिकी देश सुडानमा जारी युद्ध र एल निनोका कारण उत्पन्न खडेरीले भोकमरीको जोखिम बढाएको छ ।

खाद्य सुरक्षा तथा सङ्कटको अनुगमन गर्ने अन्तर्राष्ट्रिय निकायले देशका डार्फर र कोर्दोफान क्षेत्रमा खाद्यान्न अभाव, कुपोषण र रोगका कारण हुने मृत्यु बढ्न सक्ने चेतावनी दिएको छ ।

आईपीसीले सोमबार सार्वजनिक गरेको विवरणमा द्वन्द्व र विस्थापनका कारण कमजोर बनेको खाद्य आपूर्ति प्रणालीमा खडेरीले थप दबाब सिर्जना गरेको उल्लेख छ । खाद्यान्नको उपलब्धता घट्नु, मूल्य बढ्नु र मानिसको जीविकोपार्जनका आधार कमजोर हुनुले भोकमरीको जोखिम बढाएको हो ।

सुडानका कतिपय क्षेत्रमा स्वास्थ्य सेवा पूर्ण रूपमा अवरुद्ध छ भने स्वच्छ खानेपानीको अभाव पनि बढ्दै गएको छ । पर्याप्त पोषण नपाएका मानिस रोग र मृत्युको उच्च जोखिममा छन् ।

आईपीसी खाद्य असुरक्षाको अवस्था मूल्याङ्कन गर्ने अन्तर्राष्ट्रिय निकाय हो । यसमा संयुक्त राष्ट्रसंघीय बाल कोष (युनिसेफ), विश्व बैंक, विश्व खाद्य कार्यक्रम (डब्ल्यूएफपी) र विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्ल्यूएचओ) सहित २१ वटा संस्था तथा अन्तरसरकारी निकाय सहभागी छन् ।

• दुई करोडभन्दा बढी मानिस खाद्य सङ्कटमा

आईपीसीको यसअघिको मूल्यांकनअनुसार, सन् २०२६ को मे महिनामा सुडानका करिब एक करोड ९५ लाख मानिस अर्थात् कुल जनसङ्ख्याको ४० प्रतिशतभन्दा बढी गम्भीर खाद्य असुरक्षाको अवस्थामा थिए ।

तीमध्ये एक लाख ३५ हजार मानिस खाद्य असुरक्षाको सबैभन्दा गम्भीर अर्थात् पाँचौँ चरणमा रहेको मूल्याङ्कन गरिएको थियो । यो चरणमा अत्यधिक खाद्यान्न अभाव, भोकमरी, उच्च कुपोषण तथा रोग वा गम्भीर कुपोषणका कारण मृत्यु हुने अवस्था समावेश हुन्छ ।

पछिल्लो खडेरीले अवस्था अझ बिगार्न सक्ने चेतावनी आईपीसीले दिएको छ । किसानको जीविकोपार्जन कमजोर बन्दै गएको छ भने खाद्य सहायता प्राप्त गर्नुपर्ने मानिसको सङ्ख्या बढिरहेको छ ।

आईपीसीले खाद्य असुरक्षा, गम्भीर कुपोषण र अतिरिक्त मृत्युदर आगामी दिनमा अझ बढ्न सक्ने जनाएको छ ।

सुडानका ग्रामीण क्षेत्रमा ठुलो सङ्ख्यामा मानिस कृषि तथा पशुपालनमा निर्भर छन् । तर वर्षा कम हुनु, पानीका स्रोत सुक्नु र खेतीयोग्य जमिनमा उत्पादन घट्नुले उनीहरूको आम्दानी र खाद्यान्नको उपलब्धता दुवैमा असर पारेको छ । युद्धका कारण विस्थापित भएका मानिसका लागि खेतीपातीमा फर्किन र नियमित खाद्यान्न जुटाउन झन् कठिन भएको छ ।

• डार्फर र कोर्दोफानमा खेती प्रभावित

खडेरीको असर विशेषगरी पश्चिमी सुडानका डार्फर र कोर्दोफान क्षेत्रमा गम्भीर देखिएको छ । आईपीसीका अनुसार, उत्तरी डार्फरमा झन्डै दुईतिहाइ खेतीयोग्य जमिनमा वनस्पतिको वृद्धि कमजोर भएको छ । दक्षिणी डार्फर, पश्चिमी कोर्दोफान र दक्षिणी कोर्दोफानमा पनि करिब आधा खेतीयोग्य जमिन प्रभावित छ ।

कम वर्षा, पानीको अभाव र कृषि उत्पादन पुनःस्थापित गर्ने सीमित अवसरले किसानको जीविकोपार्जनमा गम्भीर असर पारेको छ ।

उत्तरी डार्फरमा वर्षा ढिलो हुँदा बाली लगाउने काम प्रभावित भएको छ । खाद्यान्नको मौज्दात पनि अत्यन्त न्यून रहेको जनाइएको छ । पश्चिमी कोर्दोफानमा सन् २००४ यताकै एउटा सबैभन्दा चरम खडेरीको सामना गर्नुपरेको छ ।

खेतीमा निर्भर परिवारले पर्याप्त उत्पादन गर्न नसक्दा बजारबाट खाद्यान्न किन्नुपर्ने अवस्था बढेको छ । तर खाद्यान्नको मूल्य बढ्नु र आम्दानीका अवसर घट्नुले उनीहरूको क्रयशक्ति कमजोर बनेको छ ।

यसको असर विस्थापित परिवार, बालबालिका र पर्याप्त पोषण नपाएका मानिसमा अझ गम्भीर हुने जोखिम छ ।

• बालबालिकामा कुपोषण बढ्दै

खाद्य संकटसँगै सुडानका विभिन्न क्षेत्रमा बालबालिकाको कुपोषणसम्बन्धी अवस्था पनि बिग्रँदै गएको छ । आईपीसीले दक्षिणी डार्फरको न्याला क्षेत्रमा गम्भीर कुपोषणको उपचारका लागि पोषण सेवामा पुगेका बालबालिकामध्ये गम्भीर कुपोषण पुष्टि हुने अनुपात बढेको जनाएको छ ।

सन् २०२६ को जनवरीमा यस्तो अनुपात करिब पाँच प्रतिशत थियो । अगस्टसम्म आइपुग्दा यो बढेर ११ प्रतिशत पुगेको छ । अर्थात् पोषण सेवामा पुगेका बालबालिकामध्ये गम्भीर कुपोषण देखिने अनुपात आठ महिनाको अवधिमा दोब्बरभन्दा बढीले वृद्धि भएको छ ।

दक्षिणी डार्फरका दुईवटा विस्थापित शिविरमा समग्र गम्भीर कुपोषणको दर भोकमरीसँग सम्बन्धित निर्धारित सीमाभन्दा माथि पुगेको पनि जनाइएको छ ।

बालबालिकामा गम्भीर कुपोषण बढ्दा सामान्य रोगबाट समेत मृत्यु हुने जोखिम बढ्छ । तर सुडानका धेरै क्षेत्रमा स्वास्थ्य सेवा उपलब्ध नहुँदा बिरामीले समयमै उपचार पाउन कठिन छ । स्वच्छ पानीको अभाव र खाद्यान्नको कमीले कुपोषण तथा संक्रामक रोगको जोखिम थप बढाएको छ ।

खडेरी र युद्ध एकैसाथ जारी रहँदा खाद्य सहायता, स्वास्थ्य सेवा र स्वच्छ पानीको आवश्यकता बढिरहेको छ । तर द्वन्द्वका कारण सहायता पुर्‍याउन कठिन छ ।

• तीन वर्षदेखि जारी युद्धले बढायो सङ्कट

सुडानमा सन् २०२३ को अप्रिलमा सेना र अर्धसैनिक समूह र्‍यापिड सपोर्ट फोर्सेस (आरएसएफ) बीचको शक्ति संघर्ष प्रत्यक्ष युद्धमा परिणत भएको थियो । राजधानी खार्तुमबाट सुरु भएको लडाइँ क्रमशः देशका विभिन्न क्षेत्रमा फैलिएको हो ।

द्वन्द्व अनुगमन गर्ने संस्था एसीएलईडीका अनुसार, युद्धमा कम्तीमा एक लाख ५० हजार मानिस मारिएका छन् । मानवीय सहायता क्षेत्रमा काम गर्ने संस्थाहरूले वास्तविक मृत्यु सङ्ख्या योभन्दा बढी हुन सक्ने बताएका छन् ।

युद्धका कारण करिब एक करोड ३० लाख मानिस विस्थापित भएको रिपोर्टहरू सार्वजनिक छन् । उनीहरूमध्ये ठुलो सङ्ख्यामा मानिस आफ्नो घर, खेतबारी र जीविकोपार्जनका आधारबाट विमुख भएका छन् ।

सुडानको मध्य तथा पूर्वी क्षेत्रमा सेनाको प्रभाव छ भने पश्चिमी डार्फर र दक्षिणका केही भागमा आरएसएफको नियन्त्रण छ । विभिन्न क्षेत्रमा जारी लडाइँले मानिसको आवागमन, खाद्यान्न आपूर्ति र मानवीय सहायता वितरणमा अवरोध पुर्‍याएको छ ।

विशेषगरी डार्फर क्षेत्रमा हिंसा अत्यन्त गम्भीर बनेको छ । विस्थापित मानिसका शिविरमा आक्रमण भएका छन् भने जातीय हिंसाका घटनामा ठुलो सङ्ख्यामा मानिस मारिएको रिपोर्टहरूमा उल्लेख छ ।

युद्धका कारण विस्थापित भएका मानिस छिमेकी देशमा समेत शरण लिन बाध्य छन् । चाडलगायतका देशमा शरणार्थीको सङ्ख्या बढ्दा त्यहाँका सीमित स्रोत र खाद्य आपूर्ति प्रणालीमा पनि दबाब परेको छ ।