अमेरिकामा डेटा सेन्टरको विरोध, चीनमा भने धमाधम निर्माण

काठमाडौँ । एआई प्रविधिमा विश्वव्यापी प्रतिस्पर्धा तीव्र भइरहेका बेला अमेरिकाभित्र डेटा सेन्टर निर्माणलाई लिएर विरोध बढिरहेको छ ।

चीनले यस्ता पूर्वाधार तीव्र गतिमा विस्तार गरिरहेको छ । पर्याप्त ऊर्जा, सस्तो जमिन र सरकारी सहयोगका कारण चीन एआई विकासका लागि आवश्यक कम्प्युटिङ पूर्वाधार निर्माणमा अघि बढिरहेको समाचारमा उल्लेख छ ।

२० लाखभन्दा कम जनसङ्ख्या भएको यस सहरमा करिब ९० वटा डेटा सेन्टर निर्माण गर्ने योजना छ । यहाँको बायिन बिग डेटा औद्योगिक पार्कका अधिकांश संरचना दुई वर्षभित्र निर्माण भएका छन् ।

चीनका ठूला प्रविधि कम्पनी हुवावे, क्वाइकसोउ र भीनेटले यस क्षेत्रमा लगानी गरिरहेका छन् । डेटा सेन्टर निर्माणसँगै स्थानीय व्यवसायमा समेत चहलपहल बढेको छ । निर्माणमा संलग्न कामदार र अन्य कर्मचारीको आगमनले होटल, किराना पसल तथा रेस्टुरेन्टको व्यापार बढेको स्थानीय व्यवसायीले बताएका छन् ।

ऊर्जामा चीनको बलियो पक्ष

एआई प्रणाली सञ्चालन गर्न ठूलो मात्रामा विद्युत् आवश्यक पर्छ । चीनले यही आवश्यकतालाई अवसरका रूपमा उपयोग गर्दै ग्रामीण तथा पश्चिमी क्षेत्रमा उपलब्ध सौर्य र वायु ऊर्जालाई डेटा सेन्टरसँग जोड्ने रणनीति अघि बढाएको छ ।

बेइजिङले सन् २०२२ मा सुरु गरेको ‘पूर्वको डेटा, पश्चिमको कम्प्युटिङ’ रणनीतिअन्तर्गत देशका विभिन्न क्षेत्रमा आठवटा राष्ट्रिय कम्प्युटिङ हब र १० वटा राष्ट्रिय डेटा सेन्टर क्लस्टर निर्धारण गरेको छ । यसको उद्देश्य पूर्वी सहरमा उत्पन्न हुने डेटा प्रशोधनको मागलाई पश्चिमी क्षेत्रको ऊर्जा र जमिनसँग जोड्नु हो ।

गत महिना चीनले आगामी पाँच वर्षमा सूचना पूर्वाधार विस्तार गर्न ५६० अर्ब अमेरिकी डलरको योजना घोषणा गरेको थियो । यसमा कम्प्युटिङ सुविधाको विस्तार पनि समावेश छ ।

अनुसन्धान संस्था रोडियम ग्रुपको अनुमानअनुसार, चिनियाँ सूचीकृत कम्पनीहरूले एआई पूर्वाधारमा गर्ने लगानी सन् २०२६ मा बढेर करिब १३९ अर्ब डलर पुग्नेछ । तर यो अमेरिकी प्रविधि कम्पनीहरूले एआई डेटा सेन्टरमा गर्ने अनुमानित ८०० अर्ब डलर लगानीको पाँच भागको एक भागभन्दा पनि कम हो ।

अत्याधुनिक चिपमा अमेरिकाको अग्रता

पूर्वाधार निर्माणमा तीव्रता देखिए पनि चीनका सामु चुनौतीहरू छन् । अमेरिकाले लगाएका निर्यात प्रतिबन्धका कारण चिनियाँ कम्पनीको अत्याधुनिक एआई चिपमा पहुँच सीमित छ । एनभिडिया र एएमडीका केही शक्तिशाली चिप प्राप्त गर्न कठिनाइ हुँदा चीनको एआई विकासमा बाधा पुगेको छ ।

चीनका घरेलु चिप उत्पादकहरूले प्रविधि सुधार गर्ने प्रयास गरिरहेका छन् । हुवावेजस्ता कम्पनीले धेरै चिपलाई एकसाथ जोडेर शक्तिशाली कम्प्युटिङ प्रणाली बनाउने रणनीति अपनाएका छन् । तर यस्तो प्रणालीले कतिपय काममा राम्रो परिणाम दिए पनि बढी विद्युत् खपत गर्न सक्छ ।

‘कार्नेगी इन्डाउमेन्ट फर इन्टरनेसनल पिस’का अनुसन्धानकर्ता निक कोर्भिनोका अनुसार, डेटा सेन्टर निर्माणको समग्र लागतमा चिप सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण पक्षमध्ये एक हो । तर चीनसँग पर्याप्त मात्रामा आवश्यक चिप छैनन् ।

अर्कोतर्फ, अमेरिकामा डेटा सेन्टर विस्तारले विद्युत् ग्रिडमाथि दबाब बढाएको छ । चीनले भने सन् २०२२ देखि २०२५ सम्म आफ्नो विद्युत् उत्पादन क्षमता उल्लेख्य रूपमा बढाएको छ । सन् २०२६ को पहिलो छ महिनामा खेर गएको नवीकरणीय ऊर्जाले मेक्सिकोको एक वर्षको विद्युत् आवश्यकतासमेत धान्न सक्ने अनुसन्धान संस्थाहरूको अनुमान छ ।

नवीकरणीय ऊर्जामा आधारित विशाल परियोजना

उलान्चाबमा निर्माण भइरहेको ‘ग्यालेक्सी क्याम्पस’ चीनको ‘नवीकरणीय ऊर्जामा आधारित विशाल परियोजना रणनीति’को उदाहरण हो । एआई र क्लाउड सेवाका लागि निर्माण भइरहेको यो डेटा सेन्टर पूरा हुँदा क्षेत्रफलका हिसाबले विश्वकै ठूला डेटा सेन्टरमध्ये एक बन्ने अपेक्षा गरिएको छ ।

परियोजनाका अनुसार, यसको ८० प्रतिशतभन्दा बढी विद्युत् आवश्यकतासम्म कम्पनी आफैँले सञ्चालन गर्ने वायु ऊर्जा परियोजनाबाट आपूर्ति गर्ने लक्ष्य छ । ब्याट्री प्रणालीबाट ऊर्जा भण्डारण गर्ने र मागअनुसार सर्भरमा विद्युत् आपूर्ति समायोजन गर्ने प्रविधि पनि प्रयोग गरिनेछ ।

यहाँको चिसो मौसमले चिस्यानीकरणको आवश्यकता घटाउने र औद्योगिक अल्कोहललाई चिसो पार्दै पानीको खपत कम गर्ने कम्पनीको दाबी छ ।

यद्यपि, चीनको सबै डेटा सेन्टर परियोजना सफल हुने निश्चित छैन । आवश्यक चिप, ग्राहक वा पर्याप्त प्रयोगकर्ता नहुँदा केही ग्रामीण परियोजना लगानीअनुसार प्रतिफल नदिने जोखिम पनि छ । ठूला सहरबाट धेरै टाढा रहेका डेटा सेन्टरमा डेटा आदानप्रदानको गति पनि अर्को चुनौती बन्न सक्छ ।

गत वर्षसम्म स्ट्यानफोर्ड विश्वविद्यालयको अनुसन्धानअनुसार, अमेरिकामा चीनको तुलनामा करिब १० गुणा बढी एआई डेटा सेन्टर थिए । अमेरिकासँग कम्प्युटिङ क्षमता र अत्याधुनिक चिपमा पनि अग्रता छ । तर चीनले ऊर्जा, जमिन र तीव्र निर्माण क्षमतालाई उपयोग गर्दै यो प्रतिस्पर्धामा आफ्नो स्थान बलियो बनाउन खोजिरहेको छ ।

एआईले आगामी दशकको अर्थतन्त्र र प्रविधिलाई आकार दिने अपेक्षाबीच अमेरिका र चीनबीचको प्रतिस्पर्धा अब चिप उत्पादनमा मात्र सीमित छैन । डेटा सेन्टर निर्माण, ऊर्जा आपूर्ति र त्यसलाई सञ्चालन गर्न आवश्यक पूर्वाधार पनि यस प्रतिस्पर्धाका निर्णायक पक्ष बन्दै गएका छन् ।