तथ्याङ्कमा बुझ्नुहोस् यी पक्ष : ट्रम्पप्रति कसरी अमेरिकी जनताले पिठ्युँ फर्काए ?

वासिङ्टन । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको दोस्रो कार्यकालका लागि राजनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण मानिएको मध्यावधि निर्वाचनमा डेमोक्र्याटिक पार्टीले ऐतिहासिक सफलता हासिल गरेको छ ।

प्रतिनिधिसभा, सिनेट र गभर्नर पदका निर्वाचनमा डेमोक्र्याटहरूले अपेक्षाभन्दा ठुलो जित हासिल गरेपछि राष्ट्रपति ट्रम्प र उनको रिपब्लिकन पार्टीलाई गम्भीर राजनीतिक धक्का लागेको छ ।

निर्वाचन परिणामअनुसार रिपब्लिकन पार्टीले प्रतिनिधिसभा र सिनेट दुवैमा आफ्नो नियन्त्रण गुमाएको छ । प्रतिनिधिसभामा सिटको हिसाबले रिपब्लिकन पार्टीको अवस्था निकै कमजोर बनेको छ । सन् २०२४ को राष्ट्रपतीय निर्वाचनपछि प्रतिनिधिसभामा रिपब्लिकनको हिस्सा ५०.६ प्रतिशत थियो । तर यसपटकको मध्यावधि निर्वाचनमा हालसम्मको गणनाअनुसार उसको हिस्सा घटेर करिब ३६ प्रतिशतमा पुगेको छ ।

अझै २५ सिटको परिणाम आउन बाँकी रहेकाले सबै सिट रिपब्लिकनले जिते पनि उसको हिस्सा अधिकतम ४२ प्रतिशतसम्म पुग्ने अनुमान गरिएको छ । यसले दशकौँयताकै कमजोर संसदीय अवस्थामध्ये एकको सामना रिपब्लिकन पार्टीले गर्नुपर्ने देखाएको छ ।

यसअघि सन् २००४ मा जर्ज डब्ल्यू बुस राष्ट्रपतिमा निर्वाचित हुँदा प्रतिनिधिसभामा उनको पार्टीको हिस्सा ५३.३ प्रतिशत थियो । मध्यावधि निर्वाचनपछि त्यो घटेर ४६.४ प्रतिशतमा पुगेको थियो ।

त्यस्तै, सन् २००८ मा बाराक ओबामा निर्वाचित हुँदा डेमोक्र्याटको हिस्सा ५९.१ प्रतिशत थियो । सन् २०१० को मध्यावधिपछि त्यो घटेर ४४.४ प्रतिशतमा पुगेको थियो ।

ट्रम्पको पहिलो कार्यकालमा सन् २०१६ को निर्वाचनपछि रिपब्लिकनको हिस्सा ५५.४ प्रतिशत रहेकोमा मध्यावधि निर्वाचनपछि ४५.७ प्रतिशतमा झरेको थियो । जो बाइडेनको कार्यकालमा भने सन् २०२० को निर्वाचनपछि डेमोक्र्याटको हिस्सा ५१ प्रतिशत रहेकोमा मध्यावधिपछि ४९ प्रतिशतमा सीमित भएको थियो ।

यसपटक भने ट्रम्पको दोस्रो कार्यकालमा रिपब्लिकनले झनै ठुलो क्षति बेहोरेको छ । सिनेटमा पनि डेमोक्र्याटले ५४ सिट जितेका छन् भने रिपब्लिकनले ४४ सिटमा चित्त बुझाएका छन् । दुई सिटको परिणाम भने घोषणा हुन बाँकी छ ।

के ट्रम्प नै रिपब्लिकनका लागि बोझ बने ?

निर्वाचन प्रचारका क्रममा ट्रम्पले मतदातालाई आफूलाई मतदान गरिरहेको कल्पना गर्न बारम्बार आग्रह गरेका थिए । उनले रिपब्लिकन उम्मेदवारलाई आफ्नो लोकप्रियता र राजनीतिक प्रभावको फाइदा उठाउन खोजेका थिए । तर निर्वाचन परिणाम सार्वजनिक भएको भोलिपल्ट नोभेम्बर ४ मा उनले आफ्नो सामाजिक सञ्जाल ट्रुथ सोसलमा आफू मतपत्रमा नरहेको र आफू उम्मेदवार भएको भए पार्टीले भारी मतान्तरले जित्ने दाबी गरेका थिए ।

तर निर्वाचनअघि गरिएको ठुलो मतदाता सर्वेक्षणले ट्रम्पको लोकप्रियता उनको पार्टीको तुलनामा कमजोर रहेको देखाएको छ । ४५ राज्यमा गरिएको सर्वेक्षणमा अधिकांश राज्यका मतदाताले रिपब्लिकन पार्टीप्रति ट्रम्पप्रति भन्दा बढी सकारात्मक धारणा राखेको पाइएको छ ।

क्यालिफोर्निया र न्युजर्सीमा रिपब्लिकन पार्टीप्रतिको सकारात्मक धारणा ३५ प्रतिशतभन्दा कम देखिएको थियो । ओक्लाहोमा र टेनेसीजस्ता राज्यमा भने यो ५० प्रतिशतभन्दा माथि थियो । तर अधिकांश राज्यमा ट्रम्पप्रतिको समर्थन रिपब्लिकन पार्टीप्रतिको समर्थनभन्दा कम थियो ।

सन् २०२४ को निर्वाचनमा रिपब्लिकनको पक्षमा रहेका केही राज्यमा समेत ट्रम्प पार्टीभन्दा कम लोकप्रिय देखिएका थिए ।

महिला र हिस्पानिक मतदाता डेमोक्र्याटतर्फ

डेमोक्र्याटको जितमा सन् २०२४ मा रिपब्लिकनलाई समर्थन गरेका मतदाताको परिवर्तन महत्त्वपूर्ण देखिएको छ । विशेषगरी महिला र हिस्पानिक (स्पेनिस मूल) समुदायका मतदाता डेमोक्र्याटतर्फ फर्किएको सर्वेक्षणले देखाएको छ ।

त्यस्तै, श्वेत मतदाताको मत दुई प्रमुख दलबिच लगभग बराबरी देखिए पनि अन्य जातीय तथा सामुदायिक समूहले डेमोक्र्याटलाई बलियो समर्थन गरेका थिए ।

सन् २०२४ को राष्ट्रपतीय निर्वाचनमा ट्रम्पलाई ह्वाइट हाउस फर्काउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेका हिस्पानिक मतदाताको समर्थन यसपटक कमजोर देखियो । हिस्पानिक समुदायका मतदाताका लागि पनि अर्थतन्त्र र दैनिक उपभोग्य वस्तुको बढ्दो मूल्य प्रमुख चुनावी मुद्दा बनेका थिए । तर उनीहरूको मतदान निर्णयमा आप्रवासन तथा भन्सार प्रवर्तन निकाय (आईसीई) का गतिविधिले पनि ठुलो प्रभाव पारेको देखिएको छ ।

सर्वेक्षणमा सहभागी हिस्पानिक मतदातामध्ये तीनचौथाइले आईसीईका गतिविधिलाई आफ्नो मतदान निर्णयमा महत्त्वपूर्ण वा अत्यन्त महत्त्वपूर्ण कारक मानेका थिए । आईसीईले हिस्पानिक समुदायको बाक्लो बसोबास रहेका क्षेत्रमा सक्रिय रूपमा आप्रवासनसम्बन्धी कारबाही गर्दै आएको र यस समुदायमा असन्तुष्टि बढाएको विश्लेषण गरिएको छ ।

हिस्पानिक जनसङ्ख्या बढी रहेका ५० निर्वाचन क्षेत्रमा सन् २०२४ मा ट्रम्प र कमला ह्यारिसबिचको मतान्तरको मध्यक १२.७ प्रतिशत विन्दु थियो । तर सन् २०२६ को निर्वाचनमा विजयी उम्मेदवारको मतान्तरको मध्यक ३१.२ प्रतिशत विन्दु पुगेको छ ।

निर्वाचन क्षेत्र पुनर्निर्धारणले पनि रिपब्लिकनलाई जोगाउन सकेन

मध्यावधि निर्वाचनअघि अमेरिकाका करिब तीन करोड ५० लाख नागरिक नयाँ निर्वाचन क्षेत्रको सीमाभित्र परेका थिए । सन् २०२५ मा विभिन्न राज्यमा प्रतिनिधिसभाका निर्वाचन क्षेत्र पुनर्निर्धारण गरिएको थियो । टेक्सास यसको प्रमुख उदाहरण बनेको छ ।

सन् २०२४ को निर्वाचनमा टेक्सासका ३८ प्रतिनिधिसभा सिटमध्ये रिपब्लिकनले २५ र डेमोक्र्याटले १३ सिट जितेका थिए । रिपब्लिकनले सन् २०२५ मा निर्वाचन क्षेत्रको सीमा परिवर्तन गरेर डेमोक्र्याटले जितेका पाँच निर्वाचन क्षेत्रमा आफ्नो पक्षमा परिणाम पार्ने लक्ष्य राखेको थियो ।

तर ती पाँचमध्ये एउटामा मात्रै रिपब्लिकन सफल भयो । बाँकी चार क्षेत्रमा डेमोक्र्याटले आफ्नो जित कायम राखे । त्यसबाहेक टेक्सासका अन्य दुई क्षेत्रमा पनि डेमोक्र्याटले रिपब्लिकनलाई पराजित गरे । यससँगै टेक्सासमा डेमोक्र्याटको सिट सङ्ख्या १४ पुगेको छ भने रिपब्लिकनको २४ मा सीमित भएको छ ।

महँगी र इरान युद्धले ट्रम्पलाई ठुलो धक्का

निर्वाचनमा मतदाताको निर्णयलाई प्रभावित गर्ने अर्को प्रमुख विषय बढ्दो महँगी र इरान युद्ध बनेको छ । कोभिड–१९ महामारीपछि विश्वभर दैनिक उपभोग्य वस्तुको मूल्य बढिरहेको भए पनि अमेरिकामा सन् २०२६ को फेब्रुअरीमा इरान युद्ध सुरु भएपछि मूल्यवृद्धिको समस्या थप चर्किएको थियो ।

विशेषगरी पेट्रोल र डिजेलको मूल्य बढ्दा यातायात तथा अन्य उपभोग्य वस्तुको लागत पनि बढेको थियो । अमेरिकी मतदाताका लागि दैनिक उपभोग्य वस्तुको बढ्दो मूल्य निर्वाचनको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण मुद्दामध्ये एक बनेको थियो ।

त्यसका अतिरिक्त इरानसँगको युद्धमा संलग्न हुने अमेरिकी निर्णयप्रति पनि ठुलो असन्तुष्टि देखिएको थियो । सर्वेक्षणमा सहभागीमध्ये करिब तीनचौथाइ मतदाताले इरान युद्धलाई आफ्नो मतदान निर्णयमा महत्त्वपूर्ण कारक मानेका थिए ।

युद्धप्रति मतदाताको असन्तुष्टि कति गहिरो थियो भन्ने कुरा निर्वाचन परिणामले पनि देखाएको छ । उपराष्ट्रपति जेडी भान्सले रिपब्लिकनले निर्वाचनमा हार्नुको प्रमुख कारण युद्ध भएको बताएका छन् । उनको भनाइ थियो, ‘हामीले हार्नुको कारण युद्ध हो ।’

डेमोक्र्याटको यो ऐतिहासिक जितले ट्रम्पको दोस्रो कार्यकाललाई थप चुनौतीपूर्ण बनाउने देखिएको छ । संसद्का दुवै सदनमा रिपब्लिकनको नियन्त्रण गुमेपछि ट्रम्प प्रशासनका नीति तथा कार्यक्रम पारित गराउन कठिन हुनेछ ।

यद्यपि मध्यावधि निर्वाचनमा ठुलो पराजय हुनुको अर्थ राष्ट्रपतीय निर्वाचनमा पनि अनिवार्य रूपमा हार्नु होइन । विगतले पनि यहि नै भन्छ । तर संसद्मा कमजोर अवस्थामा पुगेको रिपब्लिकन पार्टीका लागि आगामी राजनीतिक यात्रा सहज हुने छैन । ट्रम्पको व्यक्तिगत लोकप्रियता, इरान युद्ध, महँगी, आप्रवासन नीति र मतदाताको बदलिएको प्राथमिकताले पार्टीको भविष्यसमेत प्रभावित हुने देखिन्छ ।