अरुणाचल प्रदेशमा प्रस्तावित बाँधविरुद्ध चर्किँदै जनआक्रोश

अरुणाचल । भारतको उत्तर–पूर्वी राज्य अरुणाचल प्रदेशमा सियाङ नदीमा निर्माण गर्न लागिएको बृहत् जलविद्युत् बाँध परियोजना ‘सियाङ अपर मल्टिपर्पज प्रोजेक्ट’विरुद्ध स्थानीय बासिन्दाहरूको विरोध प्रदर्शन तीव्र बन्दै गएको छ ।

भारतीय जनता पार्टी (भाजपा) नेतृत्वको राज्य सरकारले प्रस्तावित परियोजनालाई अगाडि बढाउन खोजेपछि आदिवासी समुदायहरू आफ्नो जल, जमिन, संस्कृति र पहिचानको रक्षाका लागि आन्दोलित भएका छन् ।

• ‘आने सियाङ’ र आदिवासी समुदायको पहिचान

अरुणाचल प्रदेशका सियाङ, पूर्वी सियाङ र माथिल्लो सियाङ जिल्लामा बसोबास गर्ने बहुसङ्ख्यक ‘आदि’ जनजातिका लागि सियाङ केवल एउटा नदी मात्र नभएर उनीहरूको इतिहास, संस्कृति र आस्थाकी देवी अर्थात् ‘आने सियाङ’ अर्थात् ‘आमा सियाङ’ हो ।

स्थानीयबासीका अनुसार बाँध निर्माणले उनीहरूको ऐतिहासिक बस्ती र सांस्कृतिक सम्पदा पूर्ण रूपमा विस्थापित र नष्ट गर्नेछ । ‘सियाङ इन्डिजिनस फार्मर्स फोरम’ (यसआईएफएफ)का प्रवक्ता तागोरी मिजेका अनुसार, ‘सियाङ बिना आदि समुदायको अस्तित्व सम्भव छैन; बाँधले हाम्रो इतिहास र पहिचान मेटाउन सक्दैन ।’

• इटानगरमा विशाल प्रदर्शन र युवाहरूको आवाज

परियोजनाको विरोध र सरकारद्वारा गरिएको धरपकडविरुद्ध बिहिबार राजधानी इटानगरका सडकहरूमा सयौँ नागरिक उत्रिए । आकाशदीपदेखि इन्दिरा गान्धी पार्कसम्म निकालिएको उक्त र्‍यालीमा ‘बहने दो बहने दो, सियाङ को बहने दो’ (सियाङलाई बग्न देऊ) र ‘बाँध हटाऊ, सियाङ बचाऊ’ जस्ता नारा गुन्जिएका थिए ।

उक्त प्रदर्शनमा ‘जेन–जी’ युवाहरूको उल्लेख्य सहभागिता देखियो । ‘ककरोच जनता पार्टी’ (सिजेपि)का अरुणाचल संयोजक कार्लम रिङ्गुले गिरफ्तार गरिएका सबै आन्दोलनकारीलाई तुरुन्त रिहा गर्न र तैनाथ गरिएको ‘र्‍यापिड एक्सन फोर्स’ (आरएएफ) फिर्ता गर्न माग गरे । प्रदर्शनकारीहरूले ‘स्थानीय सहमतिलाई कुल्चने अनुमति राष्ट्रिय हित हुन सक्दैन’ र ‘आत्मसम्मानबिनाको विकास वास्तविक विकास होइन’ जस्ता प्लेकार्डहरू बोकेर मुख्यमन्त्री पेमा खाण्डुविरुद्ध कडा नाराबाजी गरेका थिए ।

• हिंसा, कडा कानुन र धरपकड

अक्टोबर महिनाको सुरुमा रिगा गाउँमा सुरक्षाकर्मीको क्याम्पमा आगजनी भएपछि तनाव सुरु भएको थियो । पछि अक्टोबर २३ मा पासीघाटमा १२ घण्टे बन्दका क्रममा स्थिति थप हिंसात्मक बन्यो । प्रहरीले अश्रुग्यास र स्टन ग्रेनेड प्रहार गरेपछि आक्रोशित प्रदर्शनकारीहरूले ६ वटा प्रहरी गाडी, एनएचपीसीको कार्यालय तथा भाजपाका स्थानीय विधायकहरू र प्रदेश अध्यक्षको घरमा तोडफोड तथा आगजनी गरेका थिए ।

यस घटनापछि सरकारले ‘अरुणाचल प्रदेश गैरकानुनी गतिविधि रोकथाम ऐन’जस्तो कडा कानुन प्रयोग गरी पासीघाट, गेकु र रिगा लगायतका क्षेत्रबाट दर्जनौँ स्थानीय तथा कार्यकर्ताहरूलाई पक्राउ गरेको छ । पक्राउ पर्नेमा शान्तिपूर्ण विरोधमा संलग्न व्यक्तिहरू र सामान्य नागरिकसमेत रहेको भन्दै पीडित परिवारजनले चिन्ता व्यक्त गरेका छन् ।

• राष्ट्रिय सुरक्षाको तर्कमाथि प्रश्न

राज्य सरकारले चीनले तिब्बततर्फ सियाङ नदीमा गरिरहेको निर्माणलाई सन्तुलनमा राख्न र राष्ट्रिय सुरक्षाका दृष्टिले यो बाँध आवश्यक भएको दाबी गर्दै आएको छ । तर, आन्दोलनकारी तथा कानुन व्यवसायी नादो पाडाका अनुसार सियाङ नदीको ७० प्रतिशतभन्दा बढी भाग भारतमै रहेकाले राष्ट्रिय सुरक्षाको नाममा स्थानीयको भावना कुल्चिनु आधारहीन छ ।

• राजनीतिक आरोप–प्रत्यारोप

विपक्षी दल कंग्रेसले सरकारले जनताको असहमतिलाई दबाउन अर्धसैनिक बल र कडा कानुनको प्रयोग गरेर दमनकारी नीति अख्तियार गरेको आरोप लगाएको छ । कंग्रेस प्रदेश अध्यक्ष बोसिराम सिरामले सरकारले स्थानीय कर्मचारी र गाउँका अगुवाहरूलाई समेत धम्क्याएको बताएका छन् । अर्कोतर्फ, राज्यका मन्त्री ओजिङ तासिङले कंग्रेसले युवाहरूलाई उक्साएर र मदिरा बाँडेर हिंसा फैलाएको आरोप लगाउँदै अधिकांश जनता बाँधको पक्षमा रहेको दाबी गरेका छन् ।

अरुणाचल प्रदेशको सियाङ क्षेत्रमा जारी यो तनाव विकासका नाममा स्थानीय आदिवासी समुदायको आत्मनिर्णयको अधिकार, वातावरणीय सन्तुलन र सांस्कृतिक अस्तित्वमाथि उत्पन्न चुनौतीको उदाहरण बनेको छ भने शक्ति प्रयोग गरेर आन्दोलन दबाउन खोज्दा असन्तोष अझै चुलिने संकेत देखिएको छ ।