अर्थशास्त्रको नोबेल पुरस्कार घोषणा हुँदै

औपचारिक रूपमा ‘अल्फ्रेड नोबेलको सम्झनामा आर्थिक विज्ञानमा बैंक अफ स्विडेन पुरस्कार’ भनेर चिनिने अर्थशास्त्र पुरस्कार सन् १९६८ मा स्विडेनको केन्द्रीय बैंकले स्थापना गरेको हो। यो पुरस्कार १९औँ शताब्दीका महान् आविष्कारक, व्यापारी र रसायनशास्त्री अल्फ्रेड नोबेलको स्मृतिमा सुरु गरिएको थियो। नोबेलले डाइनामाइटको आविष्कार गरेर पाँचवटा प्रमुख नोबेल पुरस्कारको परम्परा आरम्भ गरेका थिए।

गत वर्ष यो प्रतिष्ठित पुरस्कार तीन अर्थशास्त्रीहरू डारोन एसेमोग्लु, साइमन जोनसन र जेम्स ए. रोबिन्सनलाई प्रदान गरिएको थियो। उनीहरूले आफ्ना अनुसन्धानमार्फत किन केही देशहरू समृद्ध र अन्य देशहरू गरिब रहन्छन् भन्ने प्रश्नमा गहिरो अध्ययन गरेका थिए। उनीहरूको निष्कर्षअनुसार स्वतन्त्र र खुला समाजहरूले दीर्घकालीन रूपमा आर्थिक समृद्धि हासिल गर्ने सम्भावना बढी हुन्छ भन्ने प्रमाणित भएको थियो।

यस वर्षको घोषणा अघिसम्म यो पुरस्कार ५६ पटक प्रदान भइसकेको छ। सोअन्तर्गत कुल ९६ जना विजेताले सम्मान पाइसकेका छन्। तीमध्ये अहिलेसम्म केवल तीन जना महिला विजेता रहेका छन्। यसले अर्थशास्त्रमा महिलाको प्रतिनिधित्व अझै पनि न्यून रहेको तथ्य उजागर गर्छ।

नोबेल शुद्धतावादीहरूको भनाइमा अर्थशास्त्र पुरस्कार ‘प्राविधिक रूपमा नोबेल पुरस्कार होइन’, किनभने यो नोबेल स्वयंले स्थापित गरेका पाँच पुरस्कारमध्ये पर्दैन। तथापि, यसको प्रतिष्ठा र ऐतिहासिक मूल्य अरू पुरस्कारसरह नै उच्च मानिन्छ, किनभने यो पनि हरेक वर्ष डिसेम्बर १० मा (नोबेलको निधनको वार्षिकोत्सवका दिन) अन्य नोबेल पुरस्कारहरूकै साथ प्रदान गरिन्छ।

गत हप्ता चिकित्सा, भौतिक विज्ञान, रसायन विज्ञान, साहित्य र शान्तिका नोबेल पुरस्कारका विजेताहरू घोषणा भइसकेका छन्। अब सबैको ध्यान सोमबार हुने अर्थशास्त्र पुरस्कार घोषणातर्फ केन्द्रित भएको छ, जसले यो वर्षको नोबेल सिजनलाई औपचारिक रूपमा पूर्णता दिनेछ। एपी