ईद अल–अधाको मुखमा गाजाबासीको नियतिः पशु छैनन्, तर आशा अझै बाँकी छ
गाजा सिटी । इजरायलको गाजामाथिको विनाशकारी युद्धका अधिकांश दिन बिताएको आफ्नो पालभित्र ६८ वर्षीया इतिदाल हम्दान लगातार तेस्रो पटक घरबाहिर ईद अल–अधा मनाउने तयारी गरिरहेकी छन् ।हम्दानले यस वर्ष फरक हुने कल्पना गरेकी थिइन् । उनले आफ्ना श्रीमानसँग इस्लामका पाँच अनिवार्य स्तम्भमध्ये एक हज यात्रा पूरा गर्ने जीवनभरको सपना देखेकी थिइन् । तर अहिले उनीसँग गाजा छोड्ने कुनै सम्भावना छैन । उनका ६७ वर्षीय श्रीमान् गत वर्ष इजरायली आक्रमणमा मारिए ।
‘सायद म १० वर्षभन्दा बढी समयदेखि यसको सपना देखिरहेकी थिएँ,’ उनले भनिन्, ‘मेरो श्रीमान् हज गर्न चाहन्थे, तर आफ्नो इच्छा पूरा गर्नुअघि नै मारिए ।’
गाजाबाट बाहिरिने नाकाहरूमा इजरायली प्रतिबन्धका कारण लगातार तेस्रो वर्ष पनि हजका लागि कुनै तीर्थयात्री बाहिरिन पाएका छैनन् । हज यात्रा ईद अल–अधासँगै पर्ने गर्छ ।धेरै विस्थापित परिवार आफ्नो घर फर्कन सकेका छैनन् । इजरायली आवागमन प्रतिबन्धका कारण उनीहरूले घर सजाउन वा ईदको तयारी गर्न पाएका छैनन् ।
गाजामाथिको इजरायली नाकाबन्दी र युद्धका कारण थोरैमात्र गाईबस्तु र भेडाबाख्रा बाँचेका छन् । त्यसैले ईदको अर्को महत्त्वपूर्ण परम्परा ‘पशु–कुर्बानी’ यस वर्ष निकै कम परिवारले मात्र गर्न सक्ने अवस्था छ ।
युद्धअघि हम्दान र उनका श्रीमानको नाम २०२४ को हज सूचीमा परेको थियो । संसारभरका करिब दुई अर्ब मुस्लिमबिच उच्च माग भएकाले प्रत्येक देशबाट सीमित संख्यामा मात्र तीर्थयात्रीलाई अनुमति दिइन्थ्यो । तर गाजामाथिको इजरायली युद्धले हम्दानको यो जीवनकालकै ठुलो अवसर अनिश्चितकालका लागि रोकिदिएको छ ।
युद्ध सुरु भएको पहिलो दिनदेखि नै उत्तरी गाजाको बेइत हानुन क्षेत्रमा तीव्र बमबारी भएपछि ११ सन्तानकी आमा हम्दान आफ्नो परिवारसहित घर छोड्न बाध्य भएकी थिइन् ।युद्धका क्रममा उनका श्रीमानसँगै दुई छोरा र ६ जना नातिनातिनाको पनि छुट्टाछुट्टै इजरायली आक्रमणमा मृत्यु भयो ।यति धेरै पीडाका बिच पनि हम्दानले एकदिन हज यात्रा पूरा गर्ने आशा त्यागेकी छैनन्, तर त्यो यस वर्ष सम्भव देखिँदैन ।
कुर्बानीविनाको ईद
उत्तरी गाजाको बेइत लाहियाका ४३ वर्षीय विस्थापित पिता इमाद सुहवेल भन्छन्, ‘बजारमा पशु नहुँदा ईद अल–अधाको अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष हराएको छ ।’‘हरेक वर्ष हामी कुर्बानी चढाउँथ्यौँ … मासु काट्थ्यौँ, खुसी मनाउँथ्यौँ, सँगै खाना खान्थ्यौँ र गरिबहरूलाई बाँड्थ्यौँ । ती सुन्दर दिन थिए,’ उनले अल जजिरासँग भने, ‘म एउटा भेडा किन्थेँ वा गोरुमा साझेदारी गर्थें ।’
परम्पराअनुसार कुर्बानीपछि पूरा परिवार एउटै टेबलमा बसेर भोज खाने चलनले खुसी र आत्मीयता ल्याउँथ्यो, तर यस वर्ष गाजाका धेरै मानिसका लागि त्यो कल्पनाभन्दा बाहिरको कुरा बनेको छ ।
‘कुर्बानी वा हजविना ईद अल–अधा कस्तो ईद ? आज मानिसहरू कुर्बानीबारे सोच्न पनि सक्दैनन् … दुई किलो तरकारी किन्न पनि सक्दैनन्,’ उनले भने, ‘मूल्यवृद्धिका कारण आधारभूत आवश्यकता जुटाउनै सबै सङ्घर्ष गरिरहेका छन् ।’सुहवेलका अनुसार गाजामा सीमित संख्यामा पशु भए पनि ती किन्न अधिकांश परिवारको आर्थिक क्षमता छैन ।
‘युद्धअघि ४००–५०० जोर्डनियन दिनार (५६०–७०० डलर) पर्ने भेडा अहिले ५० किलोको दुब्लो बस्तुभाउको लागि १६ हजारदेखि १७ हजार शेकेल (४ हजार ४ सयदेखि ४ हजार ७ सय डलर) पुगिसकेको छ,’ उनले भने ।
केही रिपोर्टका अनुसार अघिल्ला वर्षहरूमा ४०० देखि ६०० डलरसम्म पर्ने बस्तुभाउ अहिले ६ हजार डलरसम्ममा बिक्री भइरहेको छ ।
‘हामी घेराबन्दीमा छौँ’
सन् २०२३ अक्टोबरमा युद्ध सुरु भएदेखि गाजाको पशुपालन क्षेत्र लगभग ध्वस्त भएको छ । गाजाको उद्योग तथा वाणिज्य मण्डलका अनुसार ९० प्रतिशतभन्दा बढी पशुपालन फार्म इजरायली आक्रमण र कृषि क्षेत्रमा आवश्यक सामानको आवागमन प्रतिबन्धका कारण नष्ट वा क्षतिग्रस्त भएका छन् ।
इजरायलले जीवित पशु गाजाभित्र प्रवेश गर्न पनि रोकेको छ, जसले घरेलु अभावबाट उत्पन्न दबाब केही कम गर्न सक्थ्यो ।ईदका अन्य धेरै परम्पराहरू पनि यस वर्ष हराउने अवस्थामा छन् ।
‘अहिले म आफ्ना बच्चाका लागि नयाँ कपडा किन्न सक्दिनँ । धेरै मानिसको अवस्था मेरोजस्तै छ,’ सुहवेलले भने, ‘महिला, युवती, युवक र बालबालिका सबै सहायता लाइनमा उभिएका छन् । हामी आफैँलाई मुस्लिम समुदायको फरक वर्गझैं महसुस गर्छौं, जो ईदका कुनै पनि परम्परा पूरा गर्न असमर्थ छन् ।’
सात सन्तानका पिता ६३ वर्षीय फव्जी हमदानका अनुसार तीन वर्षको युद्धले आफूले चिनेको ईदको स्वरूप नै बदलिदिएको छ ।
‘म आफ्नी श्रीमतीसँग हज गर्न बचत गरिरहेको थिएँ, तर परिस्थितिले दिएन,’ उनले अल जजिरासँग भने, ‘हामी घेराबन्दीमा छौँ । बाहिर जान वा फर्किन सक्दैनौँ, हज गर्न सक्दैनौँ, उपचार पाउन सक्दैनौँ, केही पनि सामान्य रूपमा गर्न सक्दैनौँ ।’
सन् २०२५ को ईद अल–अधा गाजाका धेरै मानिसले भोकमरीझैँ अवस्थाबिच बिताए, जहाँ आधारभूत खाद्य सामग्रीसमेत उपलब्ध थिएन ।‘गत वर्ष मैले कुर्बानीको सट्टा प्याक गरिएको मासु प्रयोग गरेको थिएँ, यस वर्ष के हुन्छ थाहा छैन,’ उनले मजाक गर्दै भने, ‘सायद हामीले कुखुराको कुर्बानी दिन वा फ्रोजन मासु किन्न सकौँला !’
असह्य कठिनाइ
बेइत हानुनकी ५६ वर्षीय विस्थापित आमा इन्तिसार आव्दा गाजाका घरहरूमा एक समयको चहलपहल, भेटघाट र बालबालिकाको खुसीका लागि गरिने तयारी सम्झिन्छिन् ।‘हामी उत्कृष्ट मासु र परिकारले भरिएका ईदका टेबल तयार गर्थ्यौँ । हामी कुर्बानी दिन्थ्यौँ, ईदको अनुभूति गर्थ्यौँ, खुसी महसुस गर्थ्यौँ,’ उनले भनिन् ।
आव्दाले आफ्नी ३५ वर्षीया छोरी गुमाएकी छन् र उनका तीन नाति–नातिना अहिले विभिन्न आफन्तकहाँ छरिएका छन् । यति ठुलो पीडाका बाबजुद उनले भनिन्, ‘युद्धले मलाई धैर्य सिकाएको छ ।’
विस्थापित भएर असह्य कठिनाइ भोगिरहे पनि यति धेरै क्षतिका बाबजुद आशा नमारेको उनले सुनाइन् ।‘म चाहन्छु, अर्को ईद युद्धविना आओस् । म सधैँ भन्छु, हे भगवान्, म र मेरा श्रीमान् सँगै काबा दर्शन गर्नुअघि मलाई नलानुहोस् …।’
