ट्रम्प र मोदीबिच भेटवार्ता, अमेरिकी राष्ट्रपति भारत भ्रमणमा आउने

पेरिस । फ्रान्समा जारी जी–७ शिखर सम्मेलनका क्रममा अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीबिच द्विपक्षीय भेटवार्ता भएको छ। उक्त भेटवार्तासँगै पछिल्लो समय केही चिसिएको दुई देशबिचको सम्बन्धमा सुधार आउने सङ्केत देखिएको छ।

भेटका क्रममा राष्ट्रपति ट्रम्पले आगामी दिनमा आफूले भारतको भ्रमण गर्ने प्रतिबद्धता जनाएका छन्। उनले भारत र अमेरिका व्यापारिक सम्झौताको नजिक पुगेको समेत उल्लेख गरे।

प्रधानमन्त्री मोदीले जी–७ सम्मेलनका क्रममा राष्ट्रपति ट्रम्पसँगको भेटमा स्ट्रेट अफ होर्मुजमा कार्यरत भारतीय नाविकहरूको सुरक्षाको विषय गम्भीरतापूर्वक उठाएका छन्। दुवै नेताले व्यापारिक सम्झौताका लागि भइरहेका प्रयासहरूबारे पनि छलफल गरे। बाध्यकारी श्रम रोक्नका लागि पर्याप्त काम नगर्ने देशहरूमाथि नयाँ आयात कर लगाउने अमेरिकी घोषणाका कारण यो वार्ता केही समय प्रभावित भएको थियो।

बुधबार सञ्चारकर्मीहरूसँग कुरा गर्दै ट्रम्पले मोदीलाई ‘कडा वार्ताकार’ भन्दै प्रशंसा गरे र आफू छिट्टै भारत भ्रमणमा जाने बताए। भारतले विगत केही महिनादेखि ट्रम्पलाई भारत भ्रमणका लागि आग्रह गर्दै आएको छ, जसलाई जापान र अष्ट्रेलियासँगको संयुक्त बैठकको हिस्सा बनाउने प्रयास भइरहेको छ।

अमेरिका–भारत रक्षा सम्बन्धबारे सोधिएको प्रश्नमा ट्रम्पले भारतमाथि आक्रमण भए अमेरिकाले सहयोग गर्ने स्पष्ट पारे। मोदीको सन्दर्भ जोड्दै ट्रम्पले भने, ‘यदि कसैले त्यो व्यक्तिमाथि आक्रमण गर्छ भने हामी त्यहाँ उभिनेछौँ… तर, यदि त्यहाँ नयाँ नेता आएमा म यसमा निश्चित हुन सक्दिनँ।’

यो भेटवार्ता दुई देशबिचको उच्च तनावपूर्ण अवधिपछि भएको हो। भारतीय नाविकको मृत्यु र भारतीय चालक दल रहेका अन्य ट्याङ्करहरूमाथि भएको आक्रमणपछि नयाँ दिल्लीले वरिष्ठ अमेरिकी कूटनीतिज्ञलाई दुई पटकसम्म बोलाएर स्पष्टीकरण सोधेको थियो। भारतभित्र पनि विपक्षी दलहरूले अमेरिकी कदमको प्रत्यक्ष रूपमा निन्दा नगरेको भन्दै मोदीको आलोचना गरेका थिए र यो विषय ट्रम्पसँग उठाउन माग गरेका थिए।

मङ्गलबार जी–७ नेताहरूलाई सम्बोधन गर्दै मोदीले पश्चिम एसियाको द्वन्द्वको चर्चा गरेका थिए। उनले यस द्वन्द्वमा ‘कैयौँ भारतीय नागरिक’ ले ज्यान गुमाउनुपरेको उल्लेख गर्दै समुद्रमा काम गर्नेहरूको सुरक्षा सुनिश्चित गरिनुपर्नेमा जोड दिए। प्रधानमन्त्री मोदीले भने, ‘आज संसारमा स्रोतसाधनको अभाव होइन, बरु विश्वासको अभाव छ। र हाम्रा साझेदारीहरूको भविष्य यही विश्वास निर्माणमा निर्भर गर्दछ।’ भारतीय विश्लेषकहरूले मोदीको यो भनाइलाई ट्रम्पसँगको भेटवार्तासँग जोडेर हेरेका छन्।

भारतले आफ्नो आवश्यकताको करिब ९० प्रतिशत तेल आयात गर्ने गर्दछ र इरान युद्ध तथा स्ट्रेट अफ होर्मुज बन्द भएका कारण ऊ नराम्ररी प्रभावित भएको छ। संसारको कुल तेल र ग्यास आपूर्तिको करिब पाँचौँ हिस्सा यही मार्ग भएर ओसारपसार हुने गर्दछ। यो जलमार्ग छिट्टै खुले पनि विश्वव्यापी तेल र ग्यास आपूर्ति स्थिर हुन महिनौँ लाग्न सक्ने अनुमान गरिएको छ।

जी–७ को यो बैठकले ट्रम्प र मोदीबिचको सम्बन्धमा ठुलो राजनीतिक र व्यावहारिक परिवर्तन ल्याएको छ। गत वर्षको फेब्रुअरीमा मोदी ह्वाइट हाउस जाँदा दुई नेताबिचको भेट निकै चिसो बनेको थियो। आगामी हप्ता दिल्लीमा दुई देशका अधिकारीहरूबिच बैठक बस्दै छ, जसलाई भारतका वाणिज्य सचिवले अमेरिका–भारत व्यापार सम्झौताको ‘अन्तिम रूप’ भनी टिप्पणी गरेका छन्।

भारत गत वर्ष अमेरिकासँग व्यापार वार्ता सुरु गर्ने पहिलो देशहरूमध्ये एक थियो, तर यो प्रक्रिया निकै जटिल बन्यो। एक समय अमेरिकाले केही भारतीय सामानमा ५० प्रतिशतसम्म भन्सार शुल्क लगाएको थियो, जसलाई फेब्रुअरीमा अन्तरिम व्यापार सम्झौता भएपछि १८ प्रतिशतमा झारिएको थियो। अमेरिकी सर्वोच्च अदालतले ट्रम्पको भन्सार शुल्कसम्बन्धी कतिपय निर्णयलाई ‘अवैध’ ठहर गर्दै खारेज गरिदिएपछि हाल यो दर १० प्रतिशतमा सीमित छ। बाध्यकारी श्रमसँग सम्बन्धित भनिएको नयाँ भन्सार शुल्क कहिलेदेखि लागू हुन्छ वा हुँदैन भन्नेबारे अझै स्पष्ट भइसकेको छैन।

विगत एक वर्षमा भारत र पाकिस्तानबिचको द्वन्द्वपछि आफूले युद्धविराम गराएको भनी ट्रम्पले गरेको दाबी र कश्मीर मामिलामा मध्यस्थता गर्ने उनको प्रस्तावप्रति नयाँ दिल्लीले आपत्ति जनाउँदै आएको थियो। भारतले कश्मीर मामिलामा तेस्रो पक्षको मध्यस्थतालाई सधैँ अस्वीकार गर्दै आएको छ र मोदीले गत वर्ष ट्रम्पलाई यो कुरा स्पष्ट रूपमा भनिसकेका थिए। यसैबिच, पाकिस्तानले वासिङ्टन, तेहरान र अरबका राजधानीहरूबिच मध्यस्थकर्ताको भूमिका खेल्दै ट्रम्पलाई आफ्नो पक्षमा राख्न सफल भएको छ।

यी बाहेक ट्रम्प प्रशासनले अध्यागमनमा गरेको कडाइ र दक्ष भारतीय कामदारहरूका लागि अमेरिका जाने मुख्य माध्यम मानिने एच–१बी भिसामा लगाएको प्रतिबन्ध पनि दुई देशबिचको तनावको अर्को कारण बन्दै आएको छ।