फेरि अर्को युद्ध ? : तथ्याङ्कमा पाकिस्तान र अफगानिस्तानको सैन्य शक्तिको तुलना
इस्लामाबाद । पाकिस्तानले अफगानिस्तानको राजधानी काबुल र अन्य सहरहरूमा बमबारी गर्दै दर्जनौँ अफगान तालिवान लडाकुहरू मारेको दाबी गरेको छ। योसँगै पाकिस्तानका रक्षामन्त्री ख्वाजा आसिफले इस्लामाबादले अब ‘खुला युद्ध’ छेड्ने घोषणा गरेका छन्।
यता अफगान सरकारका प्रवक्ता जबिहुल्लाह मुजाहिदले पाकिस्तानी सेनाले काबुल, कान्दाहार र पाक्टिया प्रान्तमा आक्रमण गरेको पुष्टि गरे पनि कुनै मानवीय क्षति नभएको दाबी गरेका छन्। यसैबिच, दुई देशबिचको मुख्य तोर्खाम सीमा क्षेत्र नजिकै गोलीबारी र गोलाबारी भएको अल जजीरा र एएफपीले जनाएका छन्। एएफपीका अनुसार शुक्रबार बिहानै अफगान सैनिकहरू सीमातर्फ जाँदै गरेको देखिएको थियो।
काबुलस्थित अल जजीराका संवाददाता नासेर सदिदका अनुसार स्थानीय समयमा शुक्रबार बिहान १:५० बजे अफगान राजधानीमा पहिलो हवाई आक्रमण भएको थियो, जसको लगत्तै दोस्रो आक्रमण गरिएको थियो। सदिदका अनुसार पहिलो आक्रमणपछि अफगान एन्टी-एयरक्राफ्ट गनहरूले फायरिङ सुरु गरेका थिए र दोस्रो आक्रमणपछि पनि यो जारी थियो।
एक अफगान सरकारी स्रोतले अल जजीरालाई काबुलमा हवाई आक्रमण भएको र पाकिस्तानी लडाकु विमानले दक्षिणी अफगानिस्तानको कान्दाहार प्रान्तमा रहेको सैन्य आधार शिविरमा पनि प्रहार गरेको पुष्टि गरेको छ।
पाकिस्तानी प्रधानमन्त्रीका प्रवक्ता मोसर्रफ जैदीले शुक्रबार पाकिस्तानको आक्रमणमा १३३ अफगान तालिवान लडाकु मारिएको र २०० भन्दा बढी घाइते भएको दाबी गरेका छन्। उनले काबुल, कान्दाहार र पाक्टियामा रहेका तालिवानका अखडाहरूलाई निशाना बनाइएको बताए। जैदीले तालिवानका ९ वटा अखडा कब्जा गरिएको र २७ वटा ध्वस्त पारिएको बताउँदै पाकिस्तानी आक्रमण अझै जारी रहेको जानकारी दिए।
पाकिस्तानको सूचना मन्त्रालयले पाकिस्तानको खैबर पख्तुनख्वा प्रान्तका विभिन्न जिल्लाहरू, चित्राल, खैबर, मोहमन्द, कुर्रम र बाजौरमा पनि अफगान तालिवान सेनालाई निशाना बनाइरहेको जनाएको छ। यद्यपि, दुवै पक्षले दाबी गरेका हताहतको स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि हुन नसकेको अल जजीराले उल्लेख गरेको छ।
यसअघिका आक्रमणहरू
बिहीबार अफगानिस्तानले दुई देशको साझा सीमामा रहेका पाकिस्तानी सैन्य चौकी र प्रतिष्ठानहरूमा ठुलो मात्रामा आक्रामक कारबाही गरेको बताएपछि पाकिस्तानले यो हवाई हमला गरेको हो।
अफगानिस्तानको रक्षा मन्त्रालयले ५५ पाकिस्तानी सैनिक मारिएको दाबी गरेको छ, जसमध्ये केहीको शव अफगानिस्तान लगिएको र केहीलाई जीवितै कब्जा गरिएको बताइएको छ। उक्त झडपमा आफ्ना ८ सैनिक मारिएको र ११ जना घाइते भएको अफगानिस्तानले जनाएको छ।
मन्त्रालयले पाकिस्तानका १९ वटा सैन्य चौकी र दुईवटा आधार शिविर ध्वस्त पारेको र बिहीबार सुरु भएको करिब ४ घण्टापछि मध्यरातमा लडाइँ सकिएको जनाएको छ। पाकिस्तानले आइतबार गरेको आफ्नो आक्रमणमा कम्तीमा ७० लडाकु मारिएको दाबी गरेको थियो, तर अफगानिस्तानले यसलाई अस्वीकार गर्दै सर्वसाधारण मारिएको बताएको छ।
खराब सम्बन्ध
पाकिस्तानी प्रधानमन्त्री शहबाज शरीफको कार्यालयबाट जारी गरिएको विज्ञप्तिमा सम्पूर्ण देश पाकिस्तानको सशस्त्र सेनाको पक्षमा एकजुट रहेको बताइएको छ। ‘पाकिस्तानका जनता र यसका सशस्त्र सेनाहरू राष्ट्रको सुरक्षा, सार्वभौमसत्ता र क्षेत्रीय अखण्डताको रक्षा गर्न पूर्ण रूपमा तयार छन्,’ विज्ञप्तिमा भनिएको छ, ‘हाम्रो प्यारो मातृभूमिको रक्षा गर्न कुनै सम्झौता गरिने छैन र कुनै पनि आक्रामकताको कडा जवाफ दिइनेछ।’
गत अक्टोबरमा सीमाको दुवैतर्फ ७० भन्दा बढी मानिसको ज्यान जाने गरी भएको भिडन्तपछि २,६११ किलोमिटर (१,६२२ माईल) लामो सीमा साझा गर्ने पाकिस्तान र अफगानिस्तानबिचको सम्बन्ध निकै चिसिएको छ।
काबुलले पाकिस्तानी तालिवान जस्ता सशस्त्र समूहहरूलाई अफगानिस्तानलाई आधार बनाएर पाकिस्तानमा आक्रमण गर्न छुट दिएको पाकिस्तानी आरोपका कारण यो तनाव उत्पन्न भएको हो। पाकिस्तानी तालिवानको अफगानिस्तानको तालिवानसँग गहिरो वैचारिक सम्बन्ध छ, तर यो पूर्ण रूपमा छुट्टै समूह हो।
‘पाकिस्तानले प्रत्यक्ष माध्यम र मित्र राष्ट्रहरूमार्फत स्थिति सामान्य राख्न हरसम्भव प्रयास गर्यो,’ पाकिस्तानी रक्षामन्त्री आसिफले भने, ‘पूर्ण रूपमा कूटनीतिक पहल पनि गरियो। तर तालिवान भारतको गोटी (प्रोक्सी) बन्यो।’
‘विगतमा पाकिस्तानको भूमिका सकारात्मक रहेको छ। यसले ५० वर्षदेखि ५० लाख अफगानहरूलाई आश्रय दिएको छ। आज पनि लाखौं अफगानहरूले हाम्रो माटोमा आफ्नो जीविकोपार्जन गरिरहेका छन्। तर हाम्रो धैर्यको बाँध टुटेको छ। अब हामी र तपाईंबीच खुला युद्ध सुरु भएको छ,’ आसिफले भने।
अफगानिस्तानका पूर्व राष्ट्रपति हमिद करजईले सामाजिक सञ्जाल एक्समा एक सन्देश लेख्दै आक्रमणको बिचमा अफगानहरूले ‘कुनै पनि परिस्थितिमा पूर्ण एकताका साथ आफ्नो प्यारो मातृभूमिको रक्षा गर्ने र आक्रामकताको साहसका साथ जवाफ दिने’ बताएका छन्।
उनले भनेका छन्, ‘पाकिस्तानले आफूले सिर्जना गरेको हिंसा र बमबारीबाट आफूलाई मुक्त गर्न सक्दैन। उसले आफ्नो नीति परिवर्तन गर्नुपर्छ र अफगानिस्तानसँग असल छिमेकी, सम्मान र सभ्य सम्बन्धको बाटो रोज्नुपर्छ।’
‘गम्भीर तनावपूर्ण स्थिति’
इस्लामाबादबाट रिपोर्टिङ गर्दै अल जजीराका कमल हैदरले भनेका छन्, ‘हामीले अहिलेसम्म देखेको अवस्थाअनुसार ठुलो मानवीय क्षति भएको छ। यो एक गम्भीर तनावपूर्ण स्थिति हो, र सायद तालिवानले सत्ता कब्जा गरेयताकै सबैभन्दा खराब अवस्था हो।’
वासिङ्टन डीसीस्थित स्टिमसन सेन्टर थिंक ट्याङ्कको साउथ एसिया प्रोग्रामकी निर्देशक एलिजाबेथ थ्रेल्केल्डले छिमेकीहरूबिच महिनौंदेखि बिग्रिँदै गएको सम्बन्धलाई हेर्दा पछिल्लो झडप आश्चर्यजनक नभएको बताइन्। पाकिस्तानबाट भइरहेको ‘थप आक्रामक आक्रमण’ लाई औँल्याउँदै उनले रणनीतिमा परिवर्तन आएको हुन सक्ने बताइन्।
‘हामीले पाकिस्तानभित्र केही ठूला आतंकवादी हमलाहरू देखेका छौँ,’ उनले भनिन्, ‘ती शृङ्खलाबद्ध हमलाहरूपछि तनाव बढ्नु र दुर्भाग्यवश परिस्थिति यस दिशामा जानु मेरो लागि आश्चर्यको कुरा होइन।’
संयम अपनाउन अपिल
संयुक्त राष्ट्रसंघले तत्काल तनाव कम गर्न आह्वान गरेको छ। संयुक्त राष्ट्रसंघका महासचिवका प्रवक्ता स्टेफेन दुजारिकले भनेका छन्, ‘महासचिव एन्टोनियो गुटेरेस सबै पक्षहरूलाई अन्तर्राष्ट्रिय मानवीय कानुनलगायत अन्तर्राष्ट्रिय कानुनअन्तर्गतका आफ्ना दायित्वहरू पालना गर्न र सर्वसाधारणको सुरक्षा सुनिश्चित गर्न आग्रह गर्छन्।’
उनले थपे, ‘महासचिवले कूटनीतिक माध्यमबाट कुनै पनि मतभेद समाधान गर्न प्रयास जारी राख्न पक्षहरूलाई आग्रह गरेका छन् र हालैका महिनाहरूमा धेरै सदस्य राष्ट्रहरूले गरेका मध्यस्थता प्रयासहरूको प्रशंसा गरेका छन्।’
इरानका विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीले अफगानिस्तान र पाकिस्तानलाई आफ्ना मतभेदहरू संवाद र असल छिमेकीको सिद्धान्तमार्फत समाधान गर्न आग्रह गर्दै यस प्रक्रियालाई समर्थन गर्न आफ्नो देश तयार रहेको एक्समा उल्लेख गरेका छन्।
रुसले पनि अफगानिस्तान र पाकिस्तानलाई आक्रमण रोक्न र कूटनीतिक माध्यमबाट मतभेद समाधान गर्न आग्रह गरेको छ। साथै, अनुरोध गरिएमा मध्यस्थता गर्न मस्को तयार रहेको त्यहाँको सरकारी सञ्चारमाध्यमले जनाएको छ।
यसैबिच, अफगानिस्तानका लागि पूर्व अमेरिकी राजदूत जाल्मे खलीलजादले बिहीबार हालैका दिनमा भएका दोहोरो आक्रमणहरू रोकिनुपर्ने बताएका छन्। ‘दुवै देशको भूमि अर्को देशको सुरक्षामा खतरा पुर्याउन व्यक्ति वा समूहलाई प्रयोग गर्न नदिने कूटनीतिक सम्झौता नै सबैभन्दा राम्रो विकल्प हो,’ उनले भने।
‘यस सम्झौताको कार्यान्वयन टर्कीजस्ता विश्वासिलो तेस्रो पक्षले अनुगमन गर्नुपर्छ। आक्रमण र प्रत्याक्रमण जारी राख्नुभन्दा यो दृष्टिकोण धेरै बुद्धिमानीपूर्ण हो।’
दुवै पक्षबीच गत अक्टोबरमा युद्धविराममा सहमति भएको थियो
गत वर्षको अक्टोबरमा कतार र टर्कीको मध्यस्थतामा दोहामा भएको वार्तापछि अफगानिस्तान र पाकिस्तान युद्धविराम गर्न सहमत भएका थिए। इस्लामाबादले सीमापार आक्रमण बढाउने लडाकुहरूलाई नियन्त्रण गर्न काबुलसँग माग गरेपछि उनीहरूको २,६०० किलोमिटर लामो सीमामा एक हप्ताभन्दा बढी चलेको भीषण झडप र पाकिस्तानी हवाई आक्रमणपछि उक्त वार्ता भएको थियो।
अफगानिस्तानले पाकिस्तानमाथि आक्रमण गर्न सशस्त्र समूहहरूलाई आश्रय दिएको कुरा अस्वीकार गर्दै आएको छ। उल्टै, पाकिस्तानी सेनाले गलत सूचना फैलाएको र देशको स्थिरता र सार्वभौमसत्तालाई कमजोर पार्ने आईएसआईएल सम्बद्ध लडाकुहरूलाई आश्रय दिएको आरोप लगाएको छ।
तथ्याङ्कमा पाकिस्तान र अफगानिस्तानको सैन्य शक्तिको तुलना
सैनिक सङ्ख्या
- पाकिस्तान: ६,६०,०००
- अफगानिस्तान: १,७२,०००
ट्याङ्क र सशस्त्र सवारीसाधन
- पाकिस्तान: ६,००० भन्दा बढी सशस्त्र लडाकु सवारीसाधन र ४,६०० भन्दा बढी तोप (आर्टिलरी)।
- अफगानिस्तान: केही सशस्त्र सवारीसाधन र तोपहरू (धेरैजसो सोभियत युगका), तर यकिन सङ्ख्या स्पष्ट छैन।
हवाई शक्ति
- पाकिस्तान: ४६५ लडाकु विमान र २६० भन्दा बढी हेलिकप्टर सञ्चालनमा।
- अफगानिस्तान: कुनै पनि लडाकु विमान (फाइटर जेट) नभएको। केही पुराना विमान र हेलिकप्टरहरू मात्र उपलब्ध छन् र तिनको सञ्चालन अवस्था पनि अनिश्चित छ।
आणविक क्षमता
- पाकिस्तान आणविक हतियार सम्पन्न राष्ट्र हो, जसमा अनुमानित १७० वटा वारहेडहरू छन्।
- अफगानिस्तानसँग कुनै आणविक क्षमता छैन।
