संस्मर, संस्मरण/अनुभूति जाहानै रोसेए लुप्साङिनी मोईदु दि टाहे “लुङ्गुरीको खामको दशाको नामे नाइ सुखा दुखा थादु ।” – ईबने बतातु

संस्मर, संस्मरण/अनुभूति जाहानै रोसेए लुप्साङिनी मोईदु दि टाहे “लुङ्गुरीको खामको दशाको नामे नाइ सुखा दुखा थादु ।” – ईबने बतातु

काठमाडौ । ह्यूते खेम्सिदु दिखाम अरब यात्री लेखक ङा बैज्ञानिक ईबने बतातु यासिदु मीको थादु । तोको का जेखा खामए जो सुको होइ जिन्दगीङा उर्जा पैदा लोङ्ते पिहुदु । गाइ होइ यिन्याङ गरी काकै खेर खेरते होक्ताङाले का गाइको जिन्दगीनामा जोम्सिदु आहे-उछिन्चै दुखाको खामपाली गए काते ङासा खेम्सा दाङुन्ले होदु । सुए होइ का मी हानी-हानी केरेप्दु माङानो । का खामपाली गाइको इतिहास थादु । गाइको जिन्दगीको दिगोरे आयाम थादु ।

जिन्दगीङा घटईदु (थादु) रादु उछिन्चै घटनापालिए छोन्चै-छोन्चै लोङ्सेङा आघोरिदु । लुङ्गुरीको बितिङा गुजुल्टाईदु चिम्याङ उनी धर्को पाली जुकुदु । आझै आहे आहे पीडाको चाङपाली उरुङुदु । का साकाले घटनापालीकाई खेम्सा खेम्सा रावान भुन्या ” रामायण ङा महाभारत” उनी ठेली थादुथ्यो होला । लियो टल्सटायको ” युद्ध ङा शान्ति ” (वार एण्ड पिस) उनी जेखा ठेली थादुथ्यो होला । तरा होइ ” किजी खासुङा चाँदीको घेरा थादु” ङासिदु उनी निथेको लोङ्से छ्युसिताले हाबी हेन्साको विकल्प माथा रेसो ।

गाइको जिन्दगीको हाबी बेरेङको खाम ल्क्ङुन्दुईछ । तो बेरेङ गाइ उच्याचै थाङाथ्यो । साकाले खाम बे लुङ्ङा मारा । तरा उछिन्चै उछिन्चै लुङ राङाले होदु । कुता आल्माङ उनी कुता सिमाङ उनी आलिङाथ्यो । पाङ्कु युसा बर्खाको बेला थाथ्यो । तरा पाङ्कु मायुताले खडेरी पाराईले होथ्यो । साकालेए राच्या पेडेसा माखालामेङ्तोकी थियो । हाबी पेडेसिदु साङाको पुया (रोपो) होइ साकाले सिको दुम्ले होथ्यो । गाङ्को दुम्ले होथ्यो । किसानपाली आट्ठे नाइ अत्तलेईसियङ्थ्यो ।

जनजीवन अस्ताव्यस्ता थाले होथ्यो । साकालेए पाङ्कु आमात्तोले देवा पुकारायङ्थ्यो । किसानपालीको पुजारा मानासाईदु पाङ्कु खेमुदु (पारायुदु) ईन्द्रा देवा होइ कुता ताम्ताले मसै तो बेरेङ ।तो बेरेङको समया २०३९ साल असार १५ गते थादु रेसो । अलि साईसा थाङुदु बेरेङ । स्कुल हेन्सा थालाईसिङादु बेरेङ आपा आमाकाई आयुतुन्दु बेरेङ पो बल्ला थासायुनुङ । उनिसे उनी तोवान रा हारा थाहान ! गाइकाई था मानिङान । ङ्योडी आपा आमाए मेलोङिनी रायङ्दु सोला च्याताले त्यतिकै आमीताङाले ।

आपा आमा हारा च्यायङान ? आमियङान रा माआमियङान ? तो होइ गाईकाई था मानिङान । बाखारा टाहेङा एक्कासि साईसिताङाले । ईन्या गोठाङी पिरिङदाई योहुन्दु बेरेङ मुसल उनी दारे रोस्दु पाङ्कु युदुई रेसो । ( तो बेरेङ निको नेम माहोथ्यो । नि गोठागोठै होकिथ्यो । ढिकी, यान्ते, राखनधारन, अन्नेपाली साकाले गोठाते नाइ नावाथ्यो । गोठा सेत्चा बेरेङ स्यार्बाको चौंरी गोठा उनी सेत्वाथ्यो । कुताले लेखाटो, कुताले पेबुनाई । कुताले धाल, कुताले तियाल । यिन्या गरी नाई आपा आमाए गोठा सेतेङ्थ्यो । त्यै गोठा नाइ निको आट्ठे जेखा दरबार थाथ्यो ।) पाङ्कु मायुदु आहे थाताले होला पाङ्कु युदुको युदुई थाले होथ्यो ।

निको गोठा गुरी कडेङ्को डिसी ईसिदु राङ्ङा होथ्यो । आट्ठे नाई पाङ्कु युताले निको गोठाए पाङ्कु थेकाईसा माथाङुनो । गोठा जोइदुको जोईदुई थाहान । आमिसा ठाईङा होइ भल बियान । गाई भुन्दा पोलेको उच्या हु छाङ्ङा होथ्यो । उच्याचा हु ङा हुमी तो बेरेङ मानिक्ताकी थियो । गाइ भुन्दा पोलेको हु त्यस्तै छ/सात महिनाको थाथ्यो होला । आमाए हुकाई जिङ बुहुले नाहुथ्यो । निको गोठाते निस्गोरे जिङ गुरी होसो तो बेरेङ । त्यै जिङ होइ आपा आमा मेलापात हेन्साको लागि ताकेङ्दु रेसो । पाङ्कु युदुको युदुई थाहान । निको गोठा भुन्दा खेरते सुको होई नेम गोठा माहोथ्यो । ईन्या आधार मानाईसा मि होई सु होई माहोथ्यो । चुक खेईदु उनी किजी किजी टाहे थाथ्यो ।

मुसल उनी दारे रोस्दु पाङ्कु युदुको युदुई थाहान । पाङ्कु जेसा हाराओई छेकछन्दा माथाथ्यो । आमाए आपाकाई ” काते माहोक्को ह्युगिनी रोसे युदु ।” ङाहुनो ! आपाकाई माहोक्को ङाहुदुको ङाहुदुई लोङुनो । त्याङ आपा जिङ बुसिताले गाइकाई चाबुहुङान । आमाए हुकाई चाबुहुनो । त्याङ किजी टाहेङा सेत्चिताले शिब्दावाराको बकस्या आपोदाइ चावायिन । खोइ हानी कालेङ थाहान मसै ! तो आपोङा यालेत्सा ! गाइबे आपाको लिबी ढाडङा आमिताङाले ।आपोङा यालेत्ङा लिबी पो बल्ला साईसिताङाले । हुचापाली बे थाङान । हुचापाली बेरेङ यिन्या थाईसो ।

आपोङा यालेत्ङा लिबी धालबासा गोन्यासाँघुको खेरङिनी श्रीबुतीको पाखाङा जेखा रोसे याहान । न्हाते भद्रावती स्योङ उर्लाईदु शबत साईवाथ्यो । टाहे टाहे रोसे यादु बेरेङ बे पाखैभरि मे गिदु रेसो । त्यो ईस्याङ तो वानी आहे आहे रोसे याहान । धालबासा दुरुङ्दुरुङ्दाई, उर्लन्या ठाती, मुङ्चा स्योङ, अँधेरी स्योङ, फोषोतोत ठाती होइ आट्ठे जेखा थाले होथ्यो । निकाई होइ त्यै आपोए पो तेलीदुरा तेलीदुरा नोङिले नाईथ्यो । तरा तो बेरेङ निको हाराहोइ उपाए मानिथ्यो । आपाए गाइकाई जिङ दुङ्ङा चिचामिङान । हुकाई गुरी आमाए चाबुतोले नाहुथ्यो । गाइ बे फिरी

तोङा आमिकुम्ताङाले । तोङा बाढी एरा रा रोसे एरा ! गाइकाई हारा मतलब ! हुचापाली थाइदु बेरेङ आपा आमाको आङ्खेते होकिदुका यिन्या थादु रेसो ।

जति अप्ठेरो थाले होइ ढुक्का थाइदु रेसो । आपा आमा टाहेङिनी बचिन्टे आथाङ माथादुका आट्ठे पीर यासियङान । कुता-कुता, हारा-हारा थाहान होला ईसियङ्ताले । तो बेरेङ तो आपो नाइ निको जेखा नेम (दरबार) थाले होथ्यो । आपा आमा बे आमियङान रा माआमियङान ! गाइकाई था मानिङान ।बचिन्टे आथाङ थाहान । साकाले ठाइ तोसे यादु निवान । आपा-आमाए निको गोठा हारा थाहान होला ? ङातोले निको गोठादाइ एयिन । निको गोठा बे बाखारा जति ह्युगिनी रोसे युताले लुप्तोले । गोठा ह्युगिनी जेखा रोसे युताले रा निको गोठाकाई लुप्तोले दिसिताले । वा-वाचा, टुलिपाली साकाले लुप्तोले ।

निको च्यासा, बुसिसा, सामुल तुमुल साकाले लुप्तोले । धन्ना स्यापाली गुरी दाम्ला ठिक्तोले पोडोतेङ्ताले । अचम्म आलिईन । स्यापालीए कुनी थासायङ्नो होला रोसे युदु ईसिताले । आपा आमाए पीर यासिङ्ताले स्यापाली दाङ्तोले रायङ्नो । हारा हिरिए छ्युएङ्नो । यदि नि होइ गोठाङिनी लेत्ताले आपोदाई मायायिका तोङा नाइ रोसेए लुपिदु रेसो । रुल ङा आक्रा उनी ङ्याईदु रेसो । निको साकाले जाहानैकाई लुपिताले सातिदु रेसो । धन्ना मोईतोले । फिरी होइ निको गोठा (जेखा दरबार) हाबीको उनी नाइ जुक्साकाई आहे खर्चा थाहान । निको जिन्दगीङा बेगाले बज्रपात पाराईन ।

फिरी निको गोठा भुन्दा अलि धावासाते दिगोरे दोर्पा ईसिदु खास्या देशे होथ्यो । तो देशे होइ रोसेए हेनुनोङा ईसिताले साकाले ठाइङा हल्ला फिलान । आपा आमा फिरी तोदाइ नाइ दोरोकेङान । तो देशे बे साकाले रोसेए हेन्तोले दोर्पा स्योङ्ङा याचिलेत्तोले । तो रोसेए मातगोरे नेम (६ वटा घर।) दिचिप निस (१२) जाना मिपाली साकालेकाई पुप्तोले । स्थिति आट्ठे लोङ्से कालाईदु (हृदयविदारक) थाले होथ्यो ।साकाले ठाई आर्टिकेङ्दु (कोलाहल) मोदु मिपाली छातीते हिर्काईसियङ्ताले केरेपेङ्दुई थियो । देशेमिपाली उस्तेकै मिपाली दाङ्साकाई तोयङ्दुई, खोस्रायङ्दुई थियो । कोहीको मोरो भेटायङ्नो । नेम्बो तामेङ्दु मिपालीको मोरो माभेटायङ्नो । ङातोले हल्ला फिलान । रोसेए दोर्पा देशेको चिनारी नाइ चितामुनो ।

मोयङ्दु मिपाली होइ हारा लोङ्सा ! कुनी लोङ्सा ? ङातोले अत्तलेयङान । दि निसुनी लिबि तो ठाई योसाकाई निको राङ्ते हेलिकप्टर दिसियान । तो हेलिकप्टर योसाकाई साकाले देशेमिपाली जम्बा थायङान । हेलिकप्टर थिसाकाई गिर्दा थायङान । हेलिकप्टर थिवान्न्या गति पाराईदु यासियङ्सो ।गाइकाई होइ आपा आमाए हेलिकप्टर थिसा हेनेङ्ङान । जिन्दगीको हाबीको बेला हेलिकप्टर थिसा खालामुनुङ । गाइ बे आट्ठे ताङ्ङान । नाले लुङ केल्ङादु बेरेङ होइ आट्ठे नुई केडेम्ङादु । तो हेलिकप्टरङा रायङ्दु सरखारी मिपालिए रोसेए हानी नोक्सानी लोङुनो ङातोले आयुतेङ्नो । बुझायङ्नो ङा कापीते आहुनेङ्नो । ङा राहात बोठातोले कुता पेरेङान । निकाई था मानियान । तो बेरेङ निको देशेङा आट्ठे यस्तो वैराग थुमिदु बिपत्ति राहान ।गए का प्रसंग हाराकाई चिस्रेकुन्दु भुन्या गाइ यै पृष्ठभूमिङिनी राङादु मि थाङादु । यै धरातलङिनी राङादु मि थाङादु । नि उनी नबिको स्तरको मिपालीए दुखा खालाम्सा एमापाराया ङातोले नाइ क्रान्तिको उलामते चावाङाथ्यो ।

गरिब किसानपालीको सत्ता रासाकाई नाइ का जोखिम चिस्रेकुन्थ्यो । तरा याङ गाइ त्यै जिरो विन्दुङिनी हुसिताङाले फिराईसिताङाले जिरो विन्दुते नाइ रालेत्ङान । क्रान्ति दिदुरी मात्रै लोङ्तोले माजा रेसो । त्यै थाताले बे क्रान्ति लडाइँ लोङुदुको लोङुदुई नोङ्को माइदु रेसो । जिरो विन्दुङिनी फिरी क्रान्तिको राँको सेरेकान्न्या शासकपालिकाई हम्मे हम्मे पाराईदु नै ।

– डम्बर थामी ‘रोईमीडाती’
१४ श्रावण, २०७८