प्राधिकरणकाे कामले बिध्याशुन्दरकाे सुन्दर काठमाण्डाै बनाउने याेजना धुलाम्यमा परिणत

माघ ४, काठमाडौं ।
काठमाडौं महानगरपालिकाका प्रमुख विद्यासुन्दर शाक्यले भाषणमा नछुटाई एउटा कुरा दोहोर्‍याउँछन्, ‘मेलम्ची खानेपानी आयोजनाको काम सकिएपछि काठमाडौं हिलो-धुलोमुक्त हुन्छ ।’
गत २२ पुसमा मेलम्ची नगरपालिकाबीच भगिनी सम्बन्ध कामय भएको घोषणा गर्दा पनि शाक्यले काठमाडौं महानगरपालिकाको धेरै बजेट सडक खन्ने र पुर्ने काममा खर्च भइरहेको बताउँदै निकट भविष्यमै मेलम्चीको काम सकिएपछि सडक सफा हुने बताएका थिए । सडक विभागका अधिकारीहरु भने सडकलाई तुरुन्तै धुलो-हिलोमुक्त गर्न नसकिने निष्कर्ष सुनाउँछन् ।

कोरोना महामारी नियन्त्रण गर्न गत चैतमा लकडाउन गरिएपछि सवारी नगुडेर चिल्ला देखिएका काडमाडौंका सडकका तस्वीरहरु भाइरल बनेका थिए । त्यतिबेला सडक गज्जबको बनाएको भन्दै वाहवाही कमाएको सडक विभाग अहिले फेरि सडक पुरानै हालतमा पुगेको स्वीकार्छ ।

विभागका अधिकारीहरु मुख्य रुपमा यसका तीन कारण सुनाउँछन्- पहिलो, विभिन्न क्षेत्रमा भइरहेको सडक विस्तार, दोस्रो मेलम्ची आयोजनाको खानेपानीको पाइप बिछ्याउने काम र तेस्रो नेपाल विद्युत प्राधिकरणको बिजुलीको तार बिछ्याउने काम ।
यी काम चलिरहँदासम्म उपत्यकाका सडकलाई हरेक वर्ष अर्बौं खर्चेर सुधार गरे पनि परिणाम प्राप्त नहुने अवस्था देखिएको विभागको भनाइ छ ।

डिभिजन सडक कार्यालय काठमाडौंका प्रमुख कुवेर नेपाली उपत्यकाका बाँकी क्षेत्रमा मेलम्चीका पाइप बिछ्याउन काठमाडौं उपत्यका खानेपानी लिमिटेड (KUkL)ले सहमति मागेको बताउँछन् ।
‘अहिले विद्युतको तार भूमिगत भइरहेको छ, अब केही क्षेत्रमा मेलम्चीले फेरि पाइप बिछ्याउन काम अघि बढाउन लागेको छ’, उनी भन्छन्, ‘यो अवस्थामा हामीले गरेका प्रयास निरर्थक नै हुनेछ ।’
बिजुली र खानेपानीका लाइन बिछ्याउन सहयोग गर्नैपर्ने भएकाले काठमाडौंका सडकहरु तत्कालै धुलो-हिलोविहीन हुन्छ भन्न नसकिने सडक डिभिजन कार्यालयको भनाइ छ ।

९०० किमी सडक खन्दै मेलम्ची

काठमाडौं उपत्यका खानेपानी लिमिटेड (KUkL) अन्तरगतको आयोजना कार्यान्वयन निर्देशनालय (PId)ले चक्रपथभित्रै धुम्बाराहीदेखि कलंकीसम्मका विभिन्न क्षत्रेमा साढे तीन सय किमि पाइप बिछ्याउन बाँकी छ । चक्रपथबाहिर पनि चार सयदेखि पाँच सय किमिमा वितरण सञ्जाल विस्तारको काम गर्न योजना तयार छ ।
महाराजगञ्ज, सामाखुशी, कलंकी, पेप्सीकोला, गोठाटार, ठिमी, भक्तपुर, कीर्तिपुर, कपन, बौद्ध, चाबहिल, जोरपाटी, मण्डिखाटार लगायतका क्षेत्रमा पाइप बिछ्याउन सडक खन्नुपर्नेछ । पीआईडीका अनुसार चक्रपथभित्र पाइप बिछ्याउन थालेपछि उपत्यका फेरि एकपटक धुलोले ढाकिने निश्चित जस्तै छ ।

यो कामको लाािग करिब ८ अर्ब खर्च गर्ने गरी ठेक्का लागिसकेको पीआईडीका प्रवक्ता उज्ज्वल प्रजापति बताउँछन् ।
उनका अनुसार सन्दरीजलदेखि चाबहिलसम्म वितरण लाइनको लागि नयाँ पाइप पनि बिछ्याउन लागिएको छ ।
पीआईडीले मुख्य क्षेत्रमा धुलो फैलिन नदिन विकल्पहरु पनि प्रयोग गर्ने बताएको छ । मुख्य चोकहरुमा नखनी ‘माइक्रोटनेलिङ’ अर्थात ‘ट्रेंकलेस’ प्रविधि प्रयोग गर्ने योजना छ । तर, सबै सडकमा यो महँगो प्रविधि उपयोग हुन सक्दैन ।

पीआईडीले पहिलो चरणमा चक्रपथभित्रका कुल १ हजार १२ घरधुरीमा नयाँ पाइपलाइन पुर्‍याउनेछ । अहिलेसम्म ८० हजार घरधुरीमा नयाँ पाइपलाइन पुर्‍याइसकिएको छ ।
‘चक्रपथभित्र वितरण लाइनको २० प्रतिशत पाइप बिछ्याउन बाँकी छ,’ प्रवक्ता प्रजापति भन्छन्, ‘सडक खनेपछि उचित व्यवस्थापन गर्ने र समयमै बनाउने पक्षमा ध्यान दिइने छ ।’

तार भूमिगत अस्तव्यस्त

अहिले विद्युतको तार भूमिगत गर्न पनि काठमाडौं उपत्यकाभित्र विभिन्न क्षेत्रमा सडक खनिँदैछ । तर, काम अस्तव्यस्त तरिकाले भएको भन्दै सडक विभाग नेपाल विद्युत प्राधिकरणसँग रुष्ट बनेको छ ।
प्राधिकरणले ‘होराइजेन्टल डाइरेक्सनल ड्रिलिङ’ प्रविधिबाट तार अन्डर ग्राउन्ड गर्ने गरी सडक विभागसँग समझदारी गरेको थियो । यो प्रविधिमा करिब २ सय मिटरको अन्तरमा सडकमा खाल्डो खन्नुपर्छ । त्यस्तो खाल्डो १० दिनभित्र पुर्ने सहमति भएको थियो ।

सडक विभागका महानिर्देशक केशवकुमार शर्मा विद्युत प्राधिकरणले समझदारीअनुसार काम नगरेको बताउँछन् । खनेको सडकमा छिटो कालोपत्रे गर्न आग्रह गरे पनि ढिलाइ हुँदा सडकमा धुलो जम्मा भएको उनको गुनासो छ ।

काठमाडौं सडक डिभिजन प्रमुख नेपाली पटक-पटक पत्राचार र छलफल गरेर प्राधिकरणलाई सम्झौता अनुसार खनिएको सडकमा कालोपत्रे गर्न भनिए पनि अटेरी भइरहेको बताउँछन् ।
‘उहाँहरुले प्रविधि प्रयोग गरिएकाले धेरै खन्न पर्दैन भन्नुभएको थियो, तर अहिले पूरै सडक खनिएको छ,’ उनी भन्छन्, ‘खनिएका खाल्डा समयमै नपुरिँदा स्थानीय र यात्रुलाई धुलो सास्ती भएको छ ।’

गत वर्षको फागुन ५ गते प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले काठमाडौंका मुख्य सडकमा तार भूमिगत गर्ने परियोजनाको उद्घाटन गरेका थिए । प्राधिकरणले एसियाली विकास बैंक (एडीबी)को ऋण लगानीमा काठमाडौं जिल्लाको शहरी क्षेत्रभित्र ११ केभी लाइनको तार भूमिगत गरिरहेकोे छ ।

ललितपुर र भक्तपुरका शहरी क्षेत्रका लागि टेन्डर अह्वान भएर ठेकदार परिचालन हुन बाँकी छ ।
प्राधिकरणको आयोजना व्यवस्थापन निर्देशनालयका प्रमुख मनोज सिलवाल खनिएका सडक मर्मत ढिलो भएको स्वीकार्छन् । सकेसम्म कम सडक खन्ने र खनेको भाग तुरुन्तै बनाउन ठेकदारलाई भनिरहेको नवलपुर टुडे लाई उनले बताए ।

सडक विस्तार पनि चुनौती

काठमाडौंमा करिब १० वर्षअघिबाट सुरु भएको सडक विस्तारको काम पनि धुलो र हिलो बढाउने कारक बनेको छ । २०७२ सालबाट सुरु भएको चाबहिल-साँखु सडकखण्ड अझै बनिसकेको छैन । सातदोबाटो-ढोलाहिटी सडक खण्ड पनि अलपत्र छ । गोदावरी जाने सडकको पनि विस्तारको काम अलपत्र छ ।

कतिपय भित्री सडक विस्तारको लागि ठेक्का लागे पनि काम नहुँदा खाल्डोको साम्राज्य छ ।
चक्रपथको कलंकी-महाराजगञ्ज-धोबिखोला खण्ड विस्तार गर्न साइट क्लियर गर्ने काम गरिरहेको छ । सूर्यविनायक-धुलिखेल सडक खण्ड पनि विस्तारको लागि प्रक्रिया अघि बढेको छ । यी सडक खण्डका काम नसकिएसम्म बर्षायाममा हिलो र हिउँदमा धुलोमय हुने अवस्था रहेको विभागको भनाइ छ ।

उपत्यका धुलो र हिलोबाट मुक्त हुन अझै केही वर्ष लाग्ने स्पष्ट देखिएको छ । सवारी साधनहरुले एक ठाउँको धुलो र हिलो अर्को ठाउँसम्म पुर्‍याउने र वायुमण्डलमा फैलिने क्रम अझै तीन वर्षसम्म जारी रहन सक्ने सडक विभागका अधिकारीहरु बताउँछन् ।

‘आवधिक मर्मत गरेर उपत्यकाका सडकलाई धेरै हदसम्म पुनर्जीवन दिएका छौं,’ विभागका महानिर्देशक शर्मा भन्छन्, ‘सडक खण्डहरु पुरानै हालतमा नफर्किउन् भनेर अधिकतम् प्रयत्न गरिरहन्छौं, तर यो हाम्रो मात्र हातमा छैन ।’