तेल बजारमा उथलपुथल : साउदीमाथि आक्रमण र स्ट्रेट अफ होर्मुजका कारण मूल्यमा भारी वृद्धि

काठमाडौँ । साउदी अरबको ऊर्जा पूर्वाधारमा भएको नयाँ आक्रमण र सामरिक रूपमा महत्त्वपूर्ण स्ट्रेट अफ होर्मुज बन्द भइरहने जोखिमका बिच शुक्रबार अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य बढेको छ। अमेरिका र इरानबिच दुई साताका लागि युद्धविरामको सहमति भए पनि बजारमा त्यसको प्रभाव न्यून देखिएको छ भने आपूर्तिमा अवरोध आउने त्रासले लगानीकर्ताहरू सशंकित बनेका छन्।

फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका र इजरायलले इरानमाथि हवाई आक्रमण गरेसँगै सुरु भएको यो द्वन्द्वले विश्व ऊर्जा बजारलाई गम्भीर संकटमा धकेलेको छ। इरान र अमेरिकाबीच पाकिस्तानको मध्यस्थतामा मंगलबार युद्धविरामको सम्झौता भए पनि स्थलगत रूपमा लडाइँ अझै रोकिएको छैन। पाकिस्तानमा हुने भनिएको शान्ति वार्ताअघि सबैको ध्यान स्ट्रेट अफ होर्मुजबाट हुने ट्याङ्कर आवतजावतमा केन्द्रित भएको छ।

विश्लेषकहरूका अनुसार स्ट्रेट अफ होर्मुज पूर्ण रूपमा नखुलेसम्म तेलको मूल्य नियन्त्रण हुन कठिन छ। विश्वको महत्त्वपूर्ण तेल आपूर्ति मार्ग मानिने यो स्ट्रेट द्वन्द्वका कारण करिब ठप्प छ। इरानले शान्ति सम्झौताको सर्तका रूपमा स्ट्रेट भएर जाने जहाजहरूबाट शुल्क असुल्ने प्रस्ताव अघि सारेको छ, जसलाई पश्चिमी मुलुक र संयुक्त राष्ट्र संघको ढुवानी निकायले अस्वीकार गरिसकेका छन्। यदि स्ट्रेट अफ होर्मुजको अवस्था यही रहेमा ब्रेन्ट क्रुडको मूल्य प्रति ब्यारेल १९० डलरसम्म पुग्न सक्ने चेतावनी ऊर्जा परामर्शदाता स्ट्रेटास एडभाइजर्सले दिएको छ।

साउदी अरबको तेल उत्पादन क्षमतामा भएको आक्रमणले राज्यको उत्पादन दैनिक ६ लाख ब्यारेलले घटाएको छ। साथै, साउदीको पूर्व-पश्चिम पाइपलाइनको प्रवाहमा पनि दैनिक ७ लाख ब्यारेलको कटौती भएको साउदी प्रेस एजेन्सीले पुष्टि गरेको छ। जेपी मोर्गनका विश्लेषकहरूले यस घटनालाई सामान्य अवरोध मात्र नभई ‘मापनयोग्य आपूर्ति झट्का’ को रूपमा व्याख्या गरेका छन्।

द्वन्द्व सुरु भएको छ हप्तामा खाडी क्षेत्रका करिब ५० वटा पूर्वाधारहरू ड्रोन र मिसाइल आक्रमणबाट क्षतिग्रस्त भएका छन्। यसका कारण करिब २४ लाख ब्यारेल दैनिक तेल प्रशोधन क्षमता बन्द भएको छ। 

पाकिस्तानले वार्तामार्फत दिगो शान्तिको प्रयास गरे पनि स्ट्रेट अफ होर्मुज खुलाउन पर्याप्त दबाब दिन सक्नेमा अझै आशंका कायम छ। इरानले तेल प्रवाह बढाउन अनुमति दिएमा मूल्य केही मत्थर हुन सक्ने भए पनि त्यो युद्धपूर्वको अवस्थाभन्दा निकै माथि नै रहने निश्चित देखिएको छ।