इरानमा अमेरिका र इजरायलको आक्रमण: कच्चा तेलको मूल्यमा उछाल, विश्व बजारमा कस्तो पर्ला प्रभाव ?

लन्डन (रोयटर्स) , फागुन १७।अमेरिका र इजरायलले शनिबार इरानको नेतृत्वलाई लक्षित गर्दै आक्रमण गरेपछि मध्यपूर्वलाई नयाँ द्वन्द्वमा धकेलेको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले यस कदमले सुरक्षा खतरा अन्त्य गर्ने र इरानीहरूलाई आफ्ना शासकहरूलाई सत्ताच्युत गर्ने अवसर दिने बताएका छन्।

मध्यपूर्वको तनाव मापन गर्ने मुख्य आधार नै कच्चा तेल हो। इरान एक प्रमुख तेल उत्पादक राष्ट्र हो र यो तेलले भरिपूर्ण अरब प्रायद्वीपको पारिपट्टि स्ट्रेट अफ होर्मुजको नजिक पर्छ। विश्वभर आपूर्ति हुनेमध्ये करिब २० प्रतिशत तेल यही बाटो भएर जान्छ। द्वन्द्वले विश्व बजारमा तेलको आपूर्तिलाई सीमित गर्न सक्छ र मूल्य बढाउन सक्छ।

शुक्रबार ब्रेन्ट क्रुड (कच्चा तेल) को मूल्य प्रति ब्यारेल करिब ७३ डलरमा कारोबार भएको थियो, जुन यस वर्ष पहिल्यै २० प्रतिशतले बढिसकेको छ।

आक्रमणका कारण केही प्रमुख तेल कम्पनी र शीर्ष व्यापारिक घरानाहरूले होर्मुज हुँदै हुने कच्चा तेल र इन्धनको ढुवानी स्थगित गरेको चारवटा व्यापारिक स्रोतले शनिबार बताएका छन्।

क्यापिटल इकोनोमिक्सका प्रमुख इमर्जिङ मार्केट अर्थशास्त्री विलियम ज्याक्सनले द्वन्द्व नियन्त्रणमा आए पनि ब्रेन्ट क्रुडको मूल्य बढेर ८० डलरसम्म पुग्न सक्ने बताएका छन्। गत जुनमा इरानमा भएको १२ दिने युद्धको समयमा यो उच्च बिन्दुमा पुगेको थियो।

आपूर्तिमा असर पार्ने गरी द्वन्द्व लम्बिएमा तेलको मूल्य करिब १०० डलरसम्म पुग्न सक्ने र यसले विश्वव्यापी मुद्रास्फीतिमा ०.६ देखि ०.७ प्रतिशत विन्दुसम्म थप्न सक्ने उनले एक नोटमा उल्लेख गरेका छन्।

बजारमा जताततै तीव्र उतारचढाव

ट्रम्पको भन्सार नीति र प्रविधि कम्पनीका सेयरहरूको तीव्र बिक्रीका कारण यस वर्ष पहिल्यैदेखि तीव्र उतारचढाव झेलिरहेको विश्व बजारमा यस द्वन्द्वले थप अस्थिरता निम्त्याउने सम्भावना छ।

भीआईएक्स भोलाटिलिटी इन्डेक्स यस वर्ष एक तिहाइले बढेको छ भने अमेरिकी बन्डको भोलाटिलिटी १५ प्रतिशतले बढेको छ।

विश्लेषकहरूका अनुसार मुद्रा बजार पनि यसको प्रभावबाट अछुतो रहने सम्भावना छैन।

सीबीएको नोटअनुसार गत जुनको युद्धका क्रममा डलर इन्डेक्स करिब १ प्रतिशतले घटेको थियो। तर त्यो गिरावट क्षणिक थियो र तीन(चार दिनमै पुरानै अवस्थामा फर्किएको थियो।

‘वर्तमान परिस्थितिमा, गिरावटको आकार द्वन्द्व कति ठुलो र कति लामो समयसम्म चल्छ भन्ने कुरामा निर्भर हुनेछ,’ सीबीएका विश्लेषकहरूले एक साताअघि एक नोटमा भनेका थिए।

‘यदि द्वन्द्व लामो समयसम्म चल्यो र तेल आपूर्तिमा अवरोध पुग्यो भने, जापानी येन र स्विस फ्र्याङ्कबाहेक अन्य अधिकांश मुद्राहरूको तुलनामा अमेरिकी डलर बलियो हुने हाम्रो अपेक्षा छ। अमेरिका आफैँमा ऊर्जा निर्यातकर्ता भएकाले तेल आपूर्तिमा हुने अवरोधका कारण बढ्ने तेल र ग्यासको मूल्यबाट उसलाई फाइदा पुग्छ।’

शनिबार इरानले इजरायलविरुद्ध तुरुन्तै जवाफी कारबाही गरेकाले इजरायली मुद्रामा पनि निश्चित रूपमा उतारचढाव आउनेछ।

जुन युद्धको सुरुमा यो ५ प्रतिशतले घटेको थियो। साथै, अप्रिल २०२४ मा इजरायलले इरानको दमास्कसस्थित वाणिज्य दूतावासमा आक्रमण गर्दा र सोही वर्षको अक्टोबरमा इरानले इजरायलतर्फ मिसाइल प्रहार गर्दा पनि यसमा प्रभाव परेको थियो।

ती सबै घटनाहरू क्षणिक थिए र त्यसलगत्तै मुद्रा पुनः पुरानै अवस्थामा फर्किएको थियो। यद्यपि, जेपी मोर्गनका अनुसार यदि द्वन्द्व लम्बियो र बजारमा जोखिम प्रिमियम लगातार बढिरह्यो भने यस पटक अवस्था फरक हुन सक्छ।

वाल स्ट्रिट बैंकले भनेको छ, ‘विशेषगरी इरानसँगको भिडन्तले इरान समर्थित समूहहरूविरुद्ध थप आक्रामक कारबाही निम्त्यायो भने यस्तो अवस्था आउन सक्छ।’

सुरक्षित लगानी (सेफ-हेभन) तर्फ आकर्षण

संकटको समयमा सुरक्षित लगानी मानिने स्विस फ्र्याङ्कको मूल्यमा थप वृद्धि हुने अपेक्षा गरिएको छ, जसले स्विस नेसनल बैंकको टाउको दुखाइ बढाउनेछ। अमेरिकी डलरको तुलनामा यस वर्ष यो ३ प्रतिशतले बढेको छ।

लगानीकर्ताहरू सुनतर्फ पनि आकर्षित हुन सक्छन्, जसले रेकर्ड कायम गर्दै सन् २०२६ मा अहिलेसम्म २२ प्रतिशतले वृद्धि हासिल गरिसकेको छ। यसैगरी निरन्तर बढिरहेको चाँदीमा पनि लगानी बढ्न सक्छ।

यस द्वन्द्वले अमेरिकी ट्रेजरीको माग पनि बढाउन सक्छ, जसको प्रतिफल विगत केही सातादेखि घटिरहेको थियो। यसको अपवाद भनेको बिटक्वाइन बनेको छ, जसलाई अब सुरक्षित लगानी मानिँदैन। शनिबार यसको मूल्य २ प्रतिशतले घटेको छ भने पछिल्लो दुई महिनामा यसले आफ्नो मूल्यको एक चौथाइभन्दा बढी हिस्सा गुमाइसकेको छ।

साउदी अरब र कतारसहित मध्यपूर्वका सेयर बजारहरूमा आइतबार हुने कारोबारले लगानीकर्ताको मनोबलको प्रारम्भिक संकेत दिनेछ। यद्यपि यी बजारहरू तेलको मूल्यसँग उच्च रूपमा सम्बन्धित छन्, बढ्दो द्वन्द्वले समग्र अर्थतन्त्रमै तरंग ल्याउन सक्छ।

नियोभिजन वेल्थ म्यानेजमेन्टका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत तथा सह(संस्थापक रायन लेमान्डले भने, ‘यदि यी द्वन्द्वहरू दिनभर जारी रहेमा बजार ओरालो लाग्ने मेरो अनुमान छ।’ द्वन्द्वको स्तर हेरी खाडी राष्ट्रका सेयर बजारहरू ३ देखि ५ प्रतिशतले घट्न सक्ने उनले बताए।

बिहीबारसम्मको ५ दिनमा साउदी अरबको बेन्चमार्क स्टक इन्डेक्स १।३ प्रतिशतले घटेको थियो, जुन लगातार दोस्रो साताको गिरावट हो। सोमबार पुनः खुल्ने दुबईको मुख्य बजार पनि पछिल्लो दुई सातामा घटेको छ।

एयरलाइन्स र रक्षा सम्बन्धी सेयरहरू

विश्वभरका एयरलाइन्सहरूले शनिबार मध्यपूर्व हुँदै हुने उडानहरू रद्द गरेका छन्। यदि द्वन्द्व फैलियो र थप हवाई क्षेत्रहरू बन्द गर्नुपर्ने अवस्था आएमा उनीहरूको सेयर मूल्य दबाबमा पर्न सक्छ।

यस वर्ष १० प्रतिशतले वृद्धि भएको युरोपेली हतियार निर्माता कम्पनीहरूको सेयरमा भने थप माग बढ्न सक्छ।